Аль-Анам сүресі — Аят 11

1. Сөздердің мағынасы:

• قُلْ — айт.
• سِيرُوا — жүріңдер, сапар шегіңдер.
• فِي الْأَرْضِ — жер бетінде.
• ثُمَّ — содан кейін.
• انظُرُوا — қараңдар, ой жүгіртіп көріңдер.
• كَيْفَ — қалай.
• كَانَ — болды.
• عَاقِبَةُ — ақыры, соңы, нәтижесі.
• الْمُكَذِّبِينَ — өтірікке шығарғандар, жалғанға шығарғандар.

1. Аяттың тәпсірі:

Алла Тағала Пайғамбарымызға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) бұл аятты өтірікке шығарып, мазақ еткен адамдарға айтуды бұйырады: «Жер бетінде сапар шегіңдер, содан кейін ой жүгіртіп, тебірене қараңдар: сендерден бұрын өткен, пайғамбарларды өтірікке шығарған халықтардың ақыры қалай болды?» Олар үлкен күш-қуатқа, мол байлыққа және мықты қорғанысқа ие болғанымен, Алланың жазасы оларға келгенде, олардың ешбір күші оларды құтқара алмады. Олардың үйлері қирап, қалдықтары жойылып, тарих сахнасынан жоғалып кетті. Бұл — Алланың пайғамбарларын өтірікке шығарғандарға деген заңы, ол ешқашан өзгермейді. Сондықтан ақыл-ойларын іске қосып, сол халықтардың тағдырынан ғибрат алыңдар, олардың басына келген апат сендерге де келуі мүмкін екенін біліңдер.

1. Алынатын пайдалар:

• Бұл аят адамды тарихтан сабақ алуға, өткен халықтардың тағдырынан ғибрат алуға шақырады. Жер бетінде сапар шегіп, ежелгі өркениеттердің қалдықтарын көру — иманды күшейтетін, Алланың құдіретін танытатын амал.
• Алла Тағала әділ: Ол ешкімге зұлымдық жасамайды, бірақ өтірікке шығарғандар мен пайғамбарларды жалғанға шығарғандар ерте ме, кеш пе жазасын алады. Бұл — әділдікке деген сенімді нығайтады.
• Аяттағы «өтірікке шығарғандар» деген сөз тек бұрынғы халықтарға ғана емес, сонымен қатар бүгінгі күнге де қатысты: Алланың аяттарын жоққа шығарып, пайғамбарлардың жолын теріске шығарғандардың ақыры да осындай болады.
• Бұл аят мұсылманды сабырлы болуға, қарсыластардың күш-қуатына қарап қорықпауға үйретеді, өйткені барлық күш-қуат Алланың қолында.
• Ақыл-ой мен ой жүгірту — иманның негіздерінің бірі. Ислам адамды соқыр сенімге емес, ойлауға, байқауға, зерделеуге шақырады. Бұл — Исламның ақылға, ғылымға, тарихқа деген құрметін көрсетеді.
• Өткен халықтардың тағдыры — бүгінгі адамзатқа берілген үлкен ескерту. Кімде-кім Алланың елшілерін өтірікке шығарса, оның ақыры да сол халықтардың ақырындай болады. Бұл — әділеттілікке және Алланың уәдесінің сөзсіз орындалатынына деген сенімді арттырады.