سوره انعام — آیه 138

معانی کلمات:

• حِجر: حرام و ممنوع.
• بِزَعْمِهِمْ: به دروغ و ادعای باطلشان.
• حُرِّمَتْ ظُهُورُهَا: پشت آنها حرام شده (یعنی سوار شدن و بار کردن بر آنها ممنوع است).
• افْتِرَاءً: دروغ بستن و تهمت زدن.

تفسیر آیه:

مشرکان عرب برای بتهای خود، حیوانات و کشتزارهایی را معین کرده بودند و به دروغ میگفتند: اینها حرام است و هیچکس حق ندارد از آنها بخورد، مگر کسانی که ما بخواهیم (مانند خادمان بتها و مردان خاص). آنها این کار را به خواست خود انجام میدادند و به خدا نسبت میدادند. همچنین گروهی از حیوانات (مانند بحیره، سائبه، وصیله و حامی) بودند که سوار شدن و بار کردن بر آنها را حرام کرده بودند و هیچ استفادهای از آنها نمیکردند. گروه دیگری از حیوانات نیز بودند که هنگام ذبح، نام خدا را بر آنها نمیبردند و به جای آن، نام بتهای خود را ذکر میکردند. آنها تمام این احکام را از پیش خود ساخته بودند و به دروغ به خدا نسبت میدادند. خداوند متعال در این آیه تهدید میکند که به زودی سزای این دروغپردازیها و افتراهایشان را خواهد داد و عذاب سختی برایشان در نظر گرفته است.

فواید و پیامهای آیه:

1. خطر بدعتگذاری در دین: این آیه نشان میدهد که هرگونه تحریم یا تحلیل بدون دلیل شرعی، افترا به خداوند است و انسان را به عذاب الهی گرفتار میکند. دین فقط از طریق وحی و سنت پیامبر (ص) شناخته میشود، نه از طریق خرافات و رسوم جاهلی.
2. پرهیز از تقلید کورکورانه: مشرکان این احکام را از پیشینیان خود گرفته بودند و بدون تفکر، آنها را اجرا میکردند. اسلام ما را دعوت میکند که در همه امور، بهویژه مسائل دینی، با بصیرت و آگاهی عمل کنیم و از خرافات و بدعتها دوری کنیم.
3. نعمتهای الهی برای استفاده حلال: خداوند حیوانات و کشتزارها را برای بهرهمندی انسانها آفریده است و تحریم آنها بدون دلیل، ناسپاسی در برابر نعمتهای الهی است. اسلام استفاده حلال و معقول از نعمتها را مجاز میداند و از افراط و تفریط در این زمینه نهی میکند.
4. عاقبت دروغپردازی به خدا: کسانی که به نام خدا احکام نادرست صادر میکنند و به او دروغ میبندند، باید منتظر مجازات الهی باشند. این آیه هشداری است برای همه کسانی که با سخنان بیاساس، چهره دین را مخدوش میکنند.
5. اهمیت ذکر نام خدا: ذکر نام خدا بر ذبح حیوانات، نشانه توحید و بندگی است و باعث میشود انسان همیشه به یاد خدا باشد. این عمل، برکت و پاکیزگی را در زندگی انسان ایجاد میکند و او را از شرک و خرافات دور میسازد.