سوره انعام — آیه 139

معانی کلمات:

• خالصة: ویژه و مخصوص.
• أزواجنا: زنان ما.
• میتة: جنین مرده.
• شرکاء: شریک و سهیم.
• سیجزيهم وصفهم: به زودی خداوند آنان را به خاطر این توصیف (دروغین) کیفر خواهد داد.

تفسیر آیه:

مشرکان عرب (مانند قبیلههای خاصی از اعراب جاهلی) قوانین نادرستی برای چهارپایان وضع کرده بودند. آنان میگفتند: آنچه در شکم این چهارپایان (مانند بحیره و سائبه) است، اگر زنده به دنیا بیاید، مخصوص مردان ماست و بر زنان ما حرام است؛ اما اگر مرده به دنیا بیاید، مردان و زنان هر دو در آن شریکاند و میتوانند از آن استفاده کنند. این سخن و قانونگذاری، کاملاً بیاساس و ساخته ذهن بشر بود و هیچ مجوزی از جانب خداوند نداشت.

خداوند در پاسخ به این ادعای باطل میفرماید که به زودی آنان را به خاطر این توصیف ناروا و دروغی که به خدا نسبت دادند، کیفر خواهد داد. خداوند حکیم است و در تدبیر امور خلقت، کارها را از روی حکمت انجام میدهد و علیم است و از همه گفتار و رفتار آنان آگاه است. این تهدید الهی نشان میدهد که خداوند هیچگاه ستم نمیکند و هر کس را به اندازه عملش جزا میدهد.

فواید و پیامهای آیه:

1. حرمت قانونگذاری بدون اذن خدا: هیچ کس حق ندارد بدون مجوز شرعی، چیزی را حلال یا حرام اعلام کند. این کار از گناهان بزرگ است و خداوند آن را بیپاسخ نمیگذارد.
2. برابری زن و مرد در احکام الهی: در اسلام، احکام الهی بر اساس عدالت و حکمت است و هیچ جنسی بر دیگری در احکام شرعی برتری ندارد؛ مگر در مواردی که حکمت خاصی اقتضا کند.
3. آگاهی کامل خداوند: خداوند از همه گفتارها و رفتارهای بندگان آگاه است و هیچ عملی از دید او پنهان نمیماند؛ بنابراین مؤمن باید مراقب گفتار و کردار خود باشد.
4. پرهیز از خرافات و سنتهای جاهلی: این آیه به ما میآموزد که باید از هرگونه سنت و باور خرافی که ریشه در جهل و گمان دارد، دوری کنیم و تنها به دستورات الهی و پیامبر او (صلی الله علیه وسلم) عمل نماییم.
5. حکمت الهی در جزا: خداوند در عذاب و پاداش خود حکیم است و هیچگاه زودتر از موعد یا بیش از استحقاق، کسی را مجازات نمیکند؛ بلکه مهلت میدهد تا بندگان به راه راست بازگردند.