Аль-Анам сүрөсү — Аят 148

1. Сөздөрдүн маанилери:

• سَيَقُولُ — жакында айтышат.
• أَشْرَكُوا — Аллахка шерик кошушту.
• لَوْ شَاءَ اللَّهُ — эгер Аллах кааласа.
• مَا أَشْرَكْنَا — биз шерик кошмок эмеспиз.
• حَرَّمْنَا — биз арам кылдык (өзүбүзгө тыюу салдык).
• بَأْسَنَا — Биздин азабыбыз.
• عِلْمٍ — илим, далил.
• الظَّنَّ — күмөн, ой жүгүртүү.
• تَخْرُصُونَ — жалган айтасыңар, калп сүйлөйсүңөр.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта мушриктердин (Аллахка шерик кошкондордун) кыяматта же дүйнөдө айта турган шылтоолорун алдын ала айтып берүүдө. Алар: «Эгер Аллах кааласа, биз да, ата-бабаларыбыз да Ага шерик кошмок эмеспиз, ошондой эле өзүбүзгө эч нерсени арам кылмак эмеспиз» — деп айтышат. Алар бул сөздү Аллахты улуктоо үчүн эмес, тескерисинче, шылтоо жана шылдыңдоо үчүн айтышат. Алар өздөрүнүн күнөөлөрүн Аллахтын каалоосуна таңуулап, «Аллах каалабаса биз мындай кылбайт элек» деп, өздөрүн актоого аракет кылышат.

Аллах буга жооп берип: «Сенден мурункулар да ушундай жалган менен пайгамбарларын жалганга чыгарышкан, акыры Биздин азабыбызды татышкан» — дейт. Башкача айтканда, бул шылтоо жаңы эмес, мурунку каапыр коомдор да ушундай шылтоолор менен пайгамбарларды четке кагышкан, натыйжада Аллахтын азабы аларга келип жеткен.

Андан соң Аллах пайгамбарга (с.а.в.) айт деп буйруйт: «Силерде бул ишиңердин туура экендигине илимий далил барбы? Эгер бар болсо, аны бизге көрсөткүлө». Бирок аларда эчкандай далил жок. Алар тек гана күмөнгө жана ой жүгүртүүгө ээрчишет, ошондой эле жалган айтышат. Алардын Аллахтын ыраазылыгы жөнүндөгү сөздөрү негизсиз, анткени бир нерсенин болушу анын Аллах тарабынан ыраазы болушун билдирбейт.

1. Аяттан алынуучу пайдалар:

• Ислам — далил жана илим дини: Бул аят бизге Исламдын негизи илимге, далилге жана акылга таянарын көрсөтөт. Аллах адамдарды жөн эле ээрчүүгө эмес, ой жүгүртүүгө жана далил издеп, чындыкты табууга чакырат.
• Шылтоо — жоопкерчиликтен качуу: Адам өз кылган иши үчүн жоопкер. «Аллах кааласа» деп өзүн актоо туура эмес, анткени Аллах адамга акыл, эрк жана тандоо эркиндигин берген. Ар бир адам өз тандоосу үчүн жооп берет.
• Куран — чындыктын булагы: Куранда келген жоболор илимге жана далилге негизделген. Ал эч качан күмөнгө же жалганга негизделбейт. Бул Курандын ишенимдүү жана чындык китеп экендигин дагы бир жолу ырастайт.
• Тарых — сабак: Мурунку коомдордун пайгамбарларды жалганга чыгарып, акыры азапка дуушар болгондугу бизге сабак болушу керек. Тарыхтан сабак алып, чындыкты кабыл алууга умтулушубуз зарыл.
• Исламдын жеңилдиги жана ачыктыгы: Исламда ар бир нерсе түшүнүктүү жана далилдүү. Аллах бизден күмөнгө эмес, чындыкты жана ишенимдүүлүктү талап кылат. Бул дин адамды адаштырбайт, тескерисинче, туура жолго багыттайт.