Аль-Анам сүресі — Аят 148

1. Сөздердің мағынасы:

• سَيَقُولُ — жақын арада айтады.
• أَشْرَكُوا — Аллаһқа серік қосты.
• لَوْ شَاءَ اللَّهُ — егер Аллаһ қаласа.
• آبَاؤُنَا — ата-бабаларымыз.
• حَرَّمْنَا — тыйым салдық (яғни өздерімізге харам еттік).
• بَأْسَنَا — Біздің азабымыз, қаһарымыз.
• عِلْمٍ — білім, дәлел.
• الظَّنَّ — болжам, күмән.
• تَخْرُصُونَ — өтірік айтасыңдар, жалған сөйлейсіңдер.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аятта Аллаһ Тағала мүшріктердің қияметке дейін айтатын сылтауларын хабарлайды. Олар: «Егер Аллаһ қалаған болса, біз де, ата-бабаларымыз да Оған серік қоспас едік, әрі ешнәрсені харам етпес едік» дейді. Яғни олар өздерінің ширкке батуын және малдарға, егіндерге өз беттерінше тыйым салуын Аллаһтың қалауымен болды деп ақтауға тырысады. Бірақ бұл — жалған сылтау, өйткені Аллаһ пенделеріне таңдау еркін берген, әрі Ол ширкті де, өз бетінше харам етуді де әмір етпеген. Аллаһ оларға: «Бұл сылтауды сендерден бұрынғы қауымдар да айтып, пайғамбарларын өтірікке шығарды, ақыры Біздің азабымызды татты» дейді. Содан кейін Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұйырады: «Оларға айт: сендерде осы істеріңнің дұрыстығына нақты білім, дәлел бар ма? Бар болса, көрсетіңдер. Шындығында, сендер тек болжамға ілесіп, жалған сөйлеп жүрсіңдер». Демек, олардың қолында ешқандай шынайы дәлел жоқ, тек құрғақ болжам мен өтірік қана.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Аллаһтың қалауы — пенделердің іс-әрекетін мәжбүрлеу емес, керісінше адамға таңдау еркі берілген. Сондықтан күнәні «тағдыр» деп ақтау дұрыс емес.
• Өз бетінше адал мен харамды белгілеу — үлкен қателік. Халал мен харамды тек Аллаһ пен Оның Елшісі белгілейді.
• Дәлелсіз, тек болжамға сүйеніп сену адамды адасушылыққа апарады. Ислам білімге, дәлелге шақырады.
• Бұрынғы қауымдардың да осылай сылтау айтып, ақыры азапқа ұшырағаны — кейінгілерге үлкен сабақ.
• Құран адамды ойлануға, шынайы білім іздеуге, жалған сөзден аулақ болуға баулиды. Бұл — Исламның ақыл мен ғылымға деген құрметінің белгісі.