An'om surasi — Oyat 74

Kalimalarning ma’nolari:

• Ozar: Ibrohim alayhissalomning otasi. Ba’zi ulamolar uning ismi “Torex” yoki “Ozor” ekanligini, “Ozar” esa uning laqabi yoki butiga sig‘inishdagi holatini bildirishi mumkinligini aytganlar.
• Sanam (صنم): But, xudolardan boshqa narsaga sig‘inish uchun yasalgan haykal yoki tasvir.
• Dalol (ضلال): Haq yo‘ldan adashish, to‘g‘ri yo‘lni topa olmaslik.
• Mubin (مبين): Ochiq-oydin, ravshan, hech qanday shubhaga o‘rin qoldirmaydigan darajada aniq.

Tafsir:

Ey Muhammad! Yodingizga keltiring, o‘sha paytni — Ibrohim alayhissalom otasi Ozarga shunday degan edi: “Otam! Siz qanday qilib qo‘l bilan yasalgan butlarni o‘zingizga iloh qilib olasiz? Ular sizga ham, boshqalarga ham hech qanday foyda yoki zarar yetkaza olmaydi. Men sizni ham, sizning qavmingizni ham haq yo‘ldan butunlay adashgan holda ko‘rmoqdaman. Chunki sizlar yaratilgan narsalarni tark etib, yaratilgan narsalarga sig‘inyapsizlar. Bu — o‘ta ochiq-oydin adashuvdir. Zero, ibodatga loyiq bo‘lgan zot faqat Ollohdir. Undan boshqasiga sig‘inish — batil va xatodir.”

Ibrohim alayhissalom bu so‘zlari bilan otasiga nisbatan mehr-muhabbat va yumshoqlikni saqlagan holda, haqiqatni ochiq bayon qildi. U otasini buzuq e’tiqodidan qaytarishga, unga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatishga intildi. Bu da’vatda u o‘zining mehrli o‘g‘il sifatidagi munosabatini ham namoyon etdi.

Foydalar:

1. Farzand ota-onasiga nisbatan hurmat va yumshoq muomalada bo‘lishi kerak, hatto ular xato yo‘lda bo‘lsalar ham. Ibrohim alayhissalomning otasiga nisbatan murojaati buning eng go‘zal namunasidir.
2. Haqni aytishda qarindoshlik aloqalari to‘siq bo‘lmasligi kerak. Inson ota-onasi yoki yaqinlari xato qilsa, ularni to‘g‘ri yo‘lga chaqirishi lozim.
3. Butlarga sig‘inish — aql-idrokka zid bo‘lgan, hech qanday asosga ega bo‘lmagan xatti-harakatdir. Inson o‘ziga foyda ham, zarar ham yetkaza olmaydigan narsaga sig‘inmasligi kerak.
4. Da’vatda ochiqlik va ravshanlik bo‘lishi zarur. Ibrohim alayhissalom xatoni “mubin” (ochiq-oydin) deb atab, haqiqatni hech qanday yashirmasdan bayon qildi.
5. Tavhid (yakkaxudolik) e’tiqodi barcha payg‘ambarlarning asosiy da’vati bo‘lgan va shunday bo‘lib qoladi. Bu e’tiqod insonni jaholat va adashuvdan qutqaradi.