Mumtəhinə surəsi — Ayə 9

1) Bəzi sözlərin izahı:

• يَنْهَاكُمُ: sizi qadağan edir, çəkindirir.
• قَاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ: dininizə görə sizinlə vuruşdular, yəni yalnız müsəlman olduğunuz üçün sizə qarşı döyüş açdılar.
• أَخْرَجُوكُم مِّن دِيَارِكُمْ: sizi yurdlarınızdan, evlərinizdən çıxartdılar.
• ظَاهَرُوا: kömək etdilər, arxa durdular, bir-birlərinə dəstək oldular.
• تَوَلَّوْهُمْ: onları dost tutmaq, onlara meyl edib yaxınlıq göstərmək, onları özünüzə yaxın bilmək.
• الظَّالِمُونَ: zalımlar, yəni özünə zülm edənlər, haqqı aşanlar.

2) Ayənin təfsiri:

Allah buyurur ki, O, sizi yalnız o kəslərlə dostluq etməkdən çəkindirir ki, onlar sizinlə dininizə görə döyüşmüş, sizi yurdlarınızdan çıxarmış və sizi yurdunuzdan çıxarmaq üçün başqalarına kömək etmişlər. Belə kəslərə qarşı sərt mövqe tutmaq, onları özünüzə yaxın bilməmək lazımdır. Çünki onlar sizə düşmənçilik edib, sizi zəiflətmək və yurdunuzdan uzaq salmaq istəmişlər.

Bu ayə açıq şəkildə göstərir ki, iman və əxlaq düşmənçiliyi ayrı-ayrı şeylərdir. Əgər kimsə sizinlə yalnız dininizə görə vuruşmursa, sizi yurdunuzdan çıxarmırsa, sizə qarşı düşmənlərə kömək etmirsə, ona yaxşılıq etmək, ədalətli davranmaq olar. Lakin kim sizi dininizə görə təqib edir, yurdunuzdan didərgin salır və buna görə başqaları ilə birləşirsə, ona qarşı sevgi və dostluq göstərmək doğru deyil.

Kim belə düşmənləri özünə dost tutar, onlara arxa çıxar, onları müminlərə qarşı dayaq bilərsə, o, özünə zülm etmiş olar. Çünki o, Allahın qoyduğu həddi aşmış, haqqı tərk edib batilə meyl göstərmişdir. Belə bir insan dünyada da, axirətdə də ziyana düşər. Çünki dostluq və düşmənçilik yalnız şəxsi mənafeyə görə deyil, iman və ədalət ölçüsünə görə qurulmalıdır.

Bu ayə bizə öyrədir ki, müsəlman öz imanına, qardaşlarına və vətəninə qarşı düşmən mövqedə duranlarla yaxınlıq etməməlidir. Eyni zamanda, düşmənçilik etməyənlərə qarşı yumşaq, ədalətli və mehriban davranmalıdır. Bu, İslamın ədalət və hikmət ölçüsüdür. Allahın buyurduğu bu prinsiplər müsəlmanları həm zəiflikdən, həm də haqsız sərtlikdən qoruyur.

3) Dəvət və nəsihət:

Ey iman gətirən insan! Bil ki, İslam sənə şərəf, ədalət və qardaşlıq dərsi verir. Sənə düşmənçilik edənlərə qarşı ayıq ol, lakin heç vaxt haqsızlıq etmə. Sənə yaxşılıq edənə yaxşılıq et, sənə düşmənlik edənə isə haqqı qorumaqla cavab ver. Unutma ki, ən böyük zəfər, imanı qorumaq və Allahın razılığını qazanmaqdır. Quranın hər ayəsi sənin üçün bir işıq, bir yol göstəricisidir. Bu işıqla yürü, doğru yoldan ayrılma. Allah sənə rəhmət etsin və səni saleh qullarından etsin!