سوره ممتحنه — آیه 9

معانی کلمات:

• ظاهَرُوا: کمک کردند و پشتیبانی نمودند.
• أَن تَوَلَّوْهُمْ: اینکه آنان را به دوستی و سرپرستی بگیرید.
• الظَّالِمُونَ: ستمکاران به خویشتن، کسانی که از حدود خدا تجاوز کردهاند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه روشن میسازد که نهی او از دوستی و سرپرستی گرفتن، تنها شامل حال کسانی میشود که با شما مسلمانان در برابر دینتان جنگیدند، شما را از خانه و کاشانهتان بیرون راندند و در این اخراج، به دشمنان شما کمک و یاری رساندند. خداوند شما را از اینکه چنین کسانی را به دوستی و سرپرستی برگزینید، بازمیدارد. این نهی، شامل حال کسانی که با شما نجنگیده و شما را از دیارتان بیرون نکردهاند، نمیشود و نیکی و عدالت نسبت به آنان همچنان مجاز و پسندیده است. سپس خداوند هشدار میدهد که هر کس چنین کسانی را به دوستی و سرپرستی بگیرد و آنان را بر مؤمنان یار و یاور خود قرار دهد، به یقین از ستمکاران است؛ زیرا با این کار، از فرمان خدا سرپیچی کرده و خویشتن را در معرض خشم و عذاب الهی قرار داده است.

فواید و پیامهای آیه:

• مرزبندی روشن در دوستیها: اسلام دین اعتدال و مهربانی است؛ دوستی با غیرمسلمانِ غیرجنگجو نهتنها مجاز، بلکه به نیکی و عدالت سفارش شده است، اما دوستی با کسانی که علیه دین و مسلمانان جنگیده و آنان را آواره کردهاند، حرام و مایه ظلم به خویشتن است.
• پاسداشت ارزش دین و وطن: این آیه نشان میدهد که دفاع از دین و سرزمین، ارزشی والاست و کسانی که در برابر این دو بایستند، شایسته قطع رابطه و برائتاند.
• هشدار به عاقبت دوستی با دشمنان دین: تولی و دوستی با دشمنان خدا، انسان را در زمره ستمکاران قرار میدهد و او را از مسیر رستگاری دور میسازد؛ بنابراین مؤمن باید در گزینش دوستان خود، هوشیار و دقیق باشد.
• رحمت و عدالت الهی: خداوند تنها از آنچه برای ایمان و جامعه اسلامی زیانآور است نهی میکند و در غیر آن، باب نیکی و احسان را باز میگذارد که این خود نشانهای از رحمت و حکمت بینهایت اوست.