Qələm surəsi — Ayə 4

1) Bəzi kəlmələrin izahı:

• خُلُق (xuluq): Əxlaq, xasiyyət, davranış tərzi deməkdir. İnsanın daxili keyfiyyətlərinin zahirdə görünən əksidir.
• عَظِيم (əzim): Böyük, əzəmətli, uca deməkdir. Burada həddi-hüdudu olmayan, misli-bərabəri tapılmayan əxlaq nəzərdə tutulur.

2) Ayənin təfsiri:

Uca Allah bu ayədə Öz Rəsuluna (sallallahu aleyhi və səlləm) xitab edərək buyurur ki, sən, ey Peyğəmbər, ən uca, ən kamil və ən gözəl əxlaq üzərindəsən. Bu əxlaq elə bir əxlaqdır ki, onun bənzəri yoxdur və o, insanların ən yüksək mənəvi zirvəsini təmsil edir.

Bu böyük əxlaq nədir? O, Qurani-Kərimin özündə cəm etdiyi bütün gözəl xüsusiyyətlərdir. Peyğəmbərimiz (sallallahu aleyhi və səlləm) Quranı yalnız oxuyub öyrənməklə kifayətlənməmiş, onun əmrlərinə hər zaman əməl etmiş, qadağanlarından da hər zaman çəkinmişdir. Onun həyatı, sanki canlı bir Quran olmuşdur. Ailəsi ilə münasibətində, qonşuları ilə davranışında, dostlarına və düşmənlərinə qarşı rəftarında, ticarətində, sözündə və əməlində — hər sahədə Quranın göstərdiyi ən gözəl yolu tutmuşdur.

Bu ayə bizə göstərir ki, gözəl əxlaq yalnız bilməklə deyil, əməl etməklə əldə olunur. Peyğəmbərimizin əxlaqı təkcə nəzəri deyil, həm də tətbiqi idi. O, səbirli, mərhəmətli, ədalətli, səxavətli, təvazökar və həlim idi. Heç vaxt kin saxlamaz, intiqam almağa tələsməz, əksinə bağışlayar və yaxşılıq edərdi.

3) Dəvət və təşviq:

Ey mömin qardaşım və bacım! Bu ayə bizim üçün böyük bir dərsdir. Uca Allah Öz sevimli Peyğəmbərini əxlaqına görə tərifləyir. Deməli, biz də həyatımızda gözəl əxlaqı özümüzə yol yoldaşı etsək, Allahın sevgisinə və rəhmətinə nail ola bilərik. İslam dini yalnız ibadətlərdən ibarət deyil; o, həm də gözəl davranış, doğru söz, təmiz qəlb və xoş rəftar dinidir. Gəlin biz də Peyğəmbərimizin (sallallahu aleyhi və səlləm) əxlaqını örnək götürək, Quranı oxuyub onunla yaşayaq və ətrafımızdakı insanlara İslamın gözəlliyini əxlaqımızla göstərək. Unutmayın ki, ən gözəl dəvət, gözəl əxlaqdır.