سوره حاقه — آیه 12

معانی کلمات:

• تَذْکِرَةً: پند و عبرت، چیزی که انسان را به یاد خدا و عاقبت کارها میاندازد.
• تَعِیَهَا: حفظ کند و در خود نگه دارد.
• أُذُنٌ وَاعِیَةٌ: گوشی که میشنود و آن را حفظ میکند و درک مینماید؛ گوشی که سخن را میفهمد و به آن عمل میکند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از بیان داستان طوفان نوح و نجات مؤمنان و غرق شدن کافران، هدف از این واقعهی عظیم را بیان میکند: «تا آن را برای شما مایهی پند و عبرت قرار دهیم و گوشهای شنوا و حافظ آن را درک کنند». یعنی این حادثهی تاریخی که در آن مؤمنان نجات یافتند و کافران هلاک شدند، فقط یک داستان کهن نیست؛ بلکه نشانهای از قدرت خداوند و سنت او در مورد نیکوکاران و بدکاران است. این واقعه باید بهعنوان یک درس بزرگ در ذهنها بماند و هر گوشی که حقیقت را میشنود و آن را میفهمد، آن را حفظ کند و از آن عبرت بگیرد. منظور از «گوش واعیه» گوشی است که فقط صدا را نمیشنود، بلکه با دقت میشنود، درک میکند، حفظ میکند و در زندگی به کار میبندد؛ برخلاف گوشی که میشنود اما غافل است و هیچ اثری از شنیدن در او باقی نمیماند.

فواید و پیامهای آیه:

1. اهمیت عبرتگیری از تاریخ: داستانهای قرآن برای سرگرمی نیست، بلکه برای پند و اندرز است. انسان باید از سرنوشت اقوام گذشته درس بگیرد و از تکرار اشتباهاتشان بپرهیزد.
2. ارزش گوش شنوا: نعمت شنوایی تنها گوش ظاهری نیست؛ گوشی ارزشمند است که حق را بشنود، آن را بفهمد و در جان خود حفظ کند. چنین گوشهایی سرمایهی هدایت انسان است.
3. رحمت و عدل الهی: این آیه نشان میدهد که خداوند هم نجاتدهندهی مؤمنان است و هم هلاککنندهی کافران. این دو باهم، نشانهی عدل و رحمت اوست و انسان را به ایمان و اطاعت ترغیب میکند.
4. مسئولیت در برابر شنیدن: هر کس سخن حق را میشنود، مسئول است. اگر آن را حفظ کند و عمل نماید، رستگار میشود و اگر بیتفاوت باشد، در برابر آن مسئول خواهد بود.