Аль-Араф сүресі — Аят 195

1. Сөздердің мағынасы:

• أَرْجُلٌ — аяқтар.
• يَمْشُونَ — олар жүреді, яғни аяқтарымен қозғалып, бір жерден екінші жерге барады.
• يَبْطِشُونَ — олар күшпен ұстайды, күшпен әрекет етеді.
• أَعْيُنٌ — көздер.
• يُبْصِرُونَ — олар көреді.
• آذَانٌ — құлақтар.
• يَسْمَعُونَ — олар естиді.
• شُرَكَاءَكُمْ — сендердің серіктерің, яғни Аллаға теңеп қойған пұттарың.
• كِيدُونِ — маған қастандық жасаңдар, зиян келтіруге тырысыңдар.
• فَلَا تُنظِرُونِ — мені күттірмеңдер, маған мұрсат бермеңдер.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аятта Алла Тағала пұтқа табынушыларды өздері табынып жүрген нәрселерінің шын мәнінде қаншалықты әлсіз әрі дәрменсіз екенін ойлануға шақырады. Ол былай деп сұрақ қояды: осы пұттардың сендерге көмектесетін аяқтары бар ма, олармен жүріп, сендердің қажеттіліктеріңді өтей ала ма? Немесе олардың күшпен ұстайтын қолдары бар ма, солармен сендерді қорғап, жауларыңа қарсы тұра ала ма? Немесе олардың көретін көздері бар ма, сендерге көрінбейтін нәрселерді көріп, хабар бере ала ма? Немесе олардың еститін құлақтары бар ма, сендер естімеген нәрселерді естіп, жеткізе ала ма?

Осы сұрақтар арқылы Алла адамдардың ойын оятып, олардың табынып жүрген пұттарының ешқандай қабілеті жоқ екенін, тіпті қарапайым адамға тән қасиеттерден де ада екенін көрсетеді. Егер олардың жүретін аяғы, ұстайтын қолы, көретін көзі, еститін құлағы болмаса, онда олардан пайда күту немесе зияннан сақтану үшін оларға табынудың қандай мәні бар? Мұндай дәрменсіз нәрселерге құлшылық ету ақылға сыймайтын іс екені анық.

Содан кейін Алла Пайғамбарымызға ﷺ былай деп айтуды бұйырады: «Ей, пұтқа табынушылар! Аллаға теңеп қойған серіктеріңді шақырыңдар, содан кейін маған қастандық жасауға тырысыңдар, маған зиян келтіруге бар күштеріңді салыңдар, маған ешқандай мұрсат та бермеңдер!» Бұл шақыру Пайғамбардың ﷺ Аллаға деген толық сенімін, Оған ғана тәуекел ететінін және пұттардың ешқандай күш-қуаты жоқ екеніне деген берік сенімін білдіреді. Ол пұттардан қорықпайды, өйткені олардың өздеріне де пайда-зиян келтіруге шамасы жоқ екенін жақсы біледі. Шынайы қорғаушы да, көмек беруші де — тек Алла ғана.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Бұл аят адамды Алладан басқаға табынудың мәнісіздігін ойлауға шақырады. Пұттар да, басқа да жалған тәңірлер де адамға пайда да, зиян да келтіре алмайды.
• Шынайы құлшылық тек қана Аллаға арналуы тиіс, өйткені Ол ғана көреді, естиді, көмектеседі және қорғайды.
• Пайғамбарымыздың ﷺ Аллаға деген сенімі мен тәуекелі бізге үлгі. Ол барлық қиындықтарға қарамастан, тек Аллаға сүйенді.
• Адам баласы өзінің әлсіздігін мойындап, күш-қуаттың бәрі Алладан екенін түсінуі керек.
• Ислам діні адамды ақылға шақырады, ойлануға, дәлелге сүйенуге үндейді. Бұл аяттағы сұрақтар адамды шынайы жолға бастайтын ой толғаулар.
• Аллаға шын берілген адам ешкімнен қорықпайды, өйткені ол Алланың қорғауында екенін біледі. Бұл — иманның берген тыныштығы мен нығметі.