سوره اعراف — آیه 199

معانی کلمات:

• العفو: آسانگیری، گذشت، و گرفتن آنچه آسان و بدون مشقت است.
• العرف: هر کار نیک و پسندیدهای که عقل و شرع آن را تأیید میکند.
• أعرض: روی گردانیدن، نادیده گرفتن و دوری کردن.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! از مردم، گذشت و آسانگیری را پیشه کن؛ یعنی آنچه را که طبیعت آنان به آسانی میپذیرد و در توانشان است، از ایشان بپذیر و آنها را به کارهای دشوار و طاقتفرسا مکلف مکن، چرا که این کار موجب نفرت و گریز آنان از حق میشود. همچنین مردم را به هر گفتار نیک و کردار پسندیدهای فرمان بده و آنان را به نیکیها و فضایل اخلاقی دعوت کن. و از نادانان و سفیهان روی بگردان؛ یعنی با آنان به مجادله و دشمنی نپرداز و در برابر جهالتشان، جهالت نورز؛ بلکه با بردباری و بزرگواری، نادانی آنان را نادیده بگیر و به آنان پاسخ نیک بده. این آیه، برنامهای جامع برای اخلاق اجتماعی و تعامل با مردم است: گذشت در برابر خطاها، دعوت به نیکیها و دوری از درگیری با نادانان.

فواید و پیامهای آیه:

• اسلام دین آسانگیری است و خداوند تکلیف را بر اساس توانایی بندگان قرار داده است؛ پس در برخورد با مردم، سختگیری و تکلف، نه تنها مطلوب نیست، بلکه مانع هدایت آنان میشود.
• دعوت به معروف و نیکیها، از مهمترین وظایف مؤمنان است و این دعوت باید با گفتار و رفتار نیک همراه باشد تا تأثیرگذار باشد.
• گذشت از خطاهای دیگران و پاسخ ندادن به جهالت آنان، نشانهی بزرگی و کرامت نفس است و آرامش و محبت را در جامعه گسترش میدهد.
• این آیه، راهکار عملی برای کاهش تنشها و اختلافات در جامعه ارائه میدهد: با نادانان درگیر نشو و با گذشت و نیکی، آنان را به راه راست هدایت کن.