سوره مدثر — آیه 56

معانی کلمات:

• یَذْکُرُونَ: پند گرفتن، متذکّر شدن و عبرت گرفتن.
• أَهْلُ التَّقْوَیٰ: سزاوار و شایسته آنکه از او پروا شود و اطاعت گردد.
• أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ: سزاوار آنکه گناهان بندگان را بیامرزد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه بیان میکند که هیچکس نمیتواند پند پذیرد و متذکّر شود، مگر آنکه خداوند بخواهد و ارادهی او به هدایت آن شخص تعلّق گیرد. این بدان معناست که هدایت و توفیق پندپذیری، کاملاً در دست خداوند است و هیچکس به تنهایی نمیتواند برای خود هدایت فراهم کند، مگر آنکه مشیّت الهی بر آن تعلّق بگیرد. سپس خداوند خود را با دو صفت بزرگ معرفی میکند: نخست اینکه او «اهل تقوا» است، یعنی تنها کسی است که سزاوار است بندگان از او پروا کنند، فرمانهایش را به جا آورند و از نواهیاش دوری گزینند. دوم اینکه او «اهل مغفرت» است، یعنی شایسته است که گناهان بندگانش را بیامرزد، بهویژه آنان که از او پروا کرده، به او ایمان آورده و به درگاهش توبه نمایند. پس بنده باید هم از خدا بترسد و هم به رحمت و آمرزش او امیدوار باشد.

فواید و پیامهای آیه:

• توفیق هر عمل خیری، از جمله پندپذیری و تذکّر، به اراده و مشیّت خداوند بستگی دارد؛ بنابراین بنده باید همواره از خدا بخواهد که او را در مسیر هدایت یاری کند.
• تقوا و پرهیزگاری، پایهی رابطهی بنده با پروردگار است و خداوند سزاوارترین کسی است که از او پروا شود.
• امید به آمرزش الهی، پس از تقوا و اطاعت، مایهی آرامش دل مؤمن است؛ زیرا خداوند نه تنها سزاوار عبادت است، بلکه سزاوار آن است که بندگانش به رحمت و مغفرت او امیدوار باشند.
• این آیه میان خوف و رجا جمع کرده است: از یک سو هشدار میدهد که هدایت تنها به دست خداست، و از سوی دیگر نوید میدهد که خداوند اهل مغفرت است و گناهان توبهکنندگان را میبخشد.