سوره توبہ — آيت 129

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• تَوَلَّوْا: مُنهن موڙيائون، اعراض ڪيائون، پٺي ڏنائون.
• حَسْبِيَ اللَّهُ: مون لاءِ الله ڪافي آهي، مون کي ڪفايت ڪندڙ الله آهي.
• تَوَكَّلْتُ: مون ڀروسو ڪيو، مون اعتماد ڪيو، پنهنجو سڀ ڪم سپرد ڪيو.
• الْعَرْشِ الْعَظِيمِ: عظيم عرش، يعني الله جي مخلوقات ۾ سڀ کان وڏي ۽ بلند شيءِ.

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! جيڪڏهن هي مشرڪ ۽ منافق اوهان جي دعوت کان مُنهن موڙين ۽ ايمان نه آڻين، ته کين چئو ته: مون لاءِ الله ڪافي آهي، هو ئي منهنجي هر ضرورت ۽ هر پريشانيءَ ۾ مون کي ڪفايت ڪندڙ آهي. ڪنهن به عبادت جي لائق الله کان سواءِ ٻيو ڪو نه آهي. مان پنهنجا سڀ معاملا ۽ پنهنجو سڀ ڀروسو صرف انهيءَ تي ڇڏيو آهي، ۽ هو منهنجو مددگار ۽ ناصر آهي. ۽ هو عظيم عرش جو رب آهي، جيڪو سڀني مخلوقات کان وڏو ۽ بلند آهي. جڏهن عرش جهڙي عظيم مخلوق جو رب الله آهي، ته ان کان هيٺ جيڪي به آهي، اهو سڀ سندس ئي قبضي ۾ آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تي ڀروسو ئي سڪون جو رستو آهي: جڏهن ماڻهو دنيا جي سڀني دروازن کي بند ڏسي ۽ مايوس ٿي وڃي، تڏهن ”حَسْبِيَ اللَّهُ“ چوڻ سان دل کي اهو سڪون ملي ٿو، جيڪو ڪنهن ٻئي شيءِ ۾ نه آهي. الله ئي آهي جيڪو اڪيلو حالت ۾ به ڪافي آهي.
• توحيد جي سڀ کان وڏي سچائي: ”لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ“ جو مطلب آهي ته عبادت، مدد، ۽ ڀروسو صرف الله لاءِ خاص آهي. هي اعلان انسان کي هر قسم جي غلاميءَ کان آزاد ڪري ٿو ۽ سندس عزت ۽ وقار کي بلند ڪري ٿو.
• مشڪلات ۾ نبي ڪريم ﷺ جو طريقو: جڏهن مخالفن اعراض ڪيو ۽ ايمان نه آندو، تڏهن به نبي ڪريم ﷺ کي حڪم ڏنو ويو ته مايوس نه ٿيو، پر الله تي ڀروسو ڪريو. هي اسان لاءِ سبق آهي ته دشمني ۽ مخالفت جي وقت ۾ به اسان جو سهارو الله ئي هجڻ گهرجي.
• عرش جي رب هجڻ جو مطلب: جڏهن الله عظيم عرش جو رب آهي، ته پوءِ اسان جي ننڍڙين ۽ وڏين ضرورتن کي پورو ڪرڻ ڪهڙي وڏي ڳالهه آهي؟ هي اسان کي الله جي قدرت ۽ عظمت تي يقين ڏياري ٿو ۽ دل ۾ اميد پيدا ڪري ٿو.
• اسلام ۾ آساني ۽ اميد: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته اسلام ۾ مايوسي ناهي، پر اميد ۽ ڀروسو آهي. جيڪو به الله تي ڀروسو ڪري ٿو، الله سندس ڪفايت ڪندڙ بڻجي ٿو. هي پيغام هر انسان لاءِ خوشخبري آهي ته هو اڪيلو نه آهي، سندس رب هميشه ساڻس آهي.