Йунус сүресі — Аят 16

1. Сөздердің мағынасы:

• تَلَوْتُهُ — оны оқыдым, яғни Құранды оқып жеткіздім.
• أَدْرَاكُم بِهِ — сендерге оны білдірді, яғни Құранды сендерге менің тілім арқылы үйретті.
• لَبِثْتُ — тұрдым, болдым, яғни мен араларыңда ұзақ уақыт болдым.
• عُمُرًا — өмір, ғұмыр; мұнда қырық жыл деген мағынада.
• أَفَلَا تَعْقِلُونَ — ойланып, ақылға салмайсыңдар ма?

1. Аяттың тәпсірі:

Уа, Пайғамбар, айт: «Егер Алла қаламағанда, мен бұл Құранды сендерге оқымас та едім, Алла оны менің тілім арқылы сендерге білдірмес те еді». Яғни, Құранның түсуі де, оны сендерге жеткізуім де — бәрі Алланың қалауымен болып жатқан іс. Менің өз қалауыммен емес. Егер Алла қаламаса, сендерді имансыздықтарыңда қалдырып, Құранды мүлде білдірмеуі де мүмкін еді.

Содан кейін Алла Тағала Пайғамбардың ﷺ шыншылдығына дәлел ретінде мынаны айтқызады: «Мен сендердің араларыңда бұған дейін де ұзақ өмір сүрдім» — яғни қырық жыл бойы араларыңда болдым. Осы қырық жыл ішінде мен оқымадым да, жазбадым да, осы істі іздемедім де, ол туралы сұрастырмадым да. Сендер менің өмірімді, мінезімді, білімімді жақсы білесіңдер. Енді осыны ойлап, ақылға салмайсыңдар ма? Менің өз бетіммен мұндай кітапты ойлап табуым мүмкін емес екенін түсінбейсіңдер ме? Бұл — тек Алланың өз қалауымен түсірген кітабы, менің бұл іске ешқандай қатысым жоқ.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Құран — Алланың қалауымен түскен кітап. Оны жеткізуші Пайғамбар ﷺ болса да, оның түсуі мен мазмұны толығымен Аллаға тән.
• Пайғамбардың ﷺ қырық жыл бойы оқымай, жазбай, осы істі іздемей өмір сүруі — оның пайғамбарлығының шындығына айқын дәлел. Бұл адамның өз күшімен жасай алмайтын іс.
• Адамды ақылға салып, ойлануға шақыру — Исламның негізгі ұстанымдарының бірі. Иман тек соқыр сенім емес, ол ақылмен, оймен жететін шындық.
• Құранның түсуі — Алланың үлкен рақымы мен мейірімі. Егер Алла қаламаса, адамзат Құраннан мүлде хабарсыз қалар еді.
• Пайғамбардың ﷺ өмірі — ашық кітап іспетті. Оның өткен өмірін білетін адамдар оның шыншылдығын мойындауға тиіс.
• Адам баласын ойлануға, ақылды пайдалануға шақыру — Құранның адамды тура жолға бастаудағы дана әдісі. Бұл Исламның ақыл мен ғылымға қайшы емес, керісінше оларды қолдайтын дін екенін көрсетеді.