سوره یونس — آيت 16

1) ڪن لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• تَلَوْتُهُ: مون ان کي پڙهيو ۽ ٻڌايو.
• أَدْرَاكُم بِهِ: الله تعاليٰ اوھان کي ان جي خبر ڏني ۽ اوھان تائين ان کي پهچايو.
• لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا: آءٌ اوھان جي وچ ۾ هڪ ڊگهو عرصو رهيس (يعني چاليهه سال).
• مِّن قَبْلِهِ: ان کان اڳ، يعني قرآن جي نازل ٿيڻ کان اڳ.
• أَفَلَا تَعْقِلُونَ: پوءِ ڇو نه ٿا سمجهو ۽ غور نه ٿا ڪريو؟

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! پنهنجي قوم کي چئو ته جيڪڏهن الله تعاليٰ چاهي ها ته آءٌ هي قرآن اوھان تي نه پڙهان ها ۽ نه ئي الله تعاليٰ اوھان کي ان جي ڄاڻ ڏئي ها. هي سڀ ڪجهه الله جي مشيت ۽ مرضي سان ٿيو آهي، منهنجي پنهنجي مرضي سان نه آهي. حقيقت ۾ آءٌ اوھان جي وچ ۾ قرآن جي نازل ٿيڻ کان اڳ به هڪ ڊگهو عرصو، يعني چاليهه سال، رهيو آهيان. ان سڄي عرصي ۾ آءٌ نه ڪو قرآن پڙهندو هوس ۽ نه ئي لکڻ پڙهڻ ڄاڻندو هوس، ۽ نه ئي ڪڏهن اهڙي دعويٰ ڪيم ۽ نه ئي ان جو مطالبو ڪيم. اوھان سڀ مون کي چڱي طرح سڃاڻو ٿا. پوءِ ڇا اوھان پنهنجي عقل کي ڪم نه ٿا آڻيو ۽ غور نه ٿا ڪريو ته هي قرآن جيڪو آءٌ اوھان تي پڙهي ٿو، اهو منهنجي پنهنجي طرفان ناهي، بلڪه الله تعاليٰ جي طرفان آهي؟ جڏهن آءٌ پنهنجي زندگيءَ جي چاليهه سالن ۾ ڪڏهن به اهڙي ڳالهه نه ڪئي ۽ نه ئي ان جو علم مون وٽ هو، ته پوءِ هي عظيم ڪلام ڪٿان آيو؟ اهو ئي ثبوت آهي ته هي الله جو ڪلام آهي ۽ آءٌ سچو نبي آهيان.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• هي آيت ثابت ڪري ٿي ته قرآن مجيد الله تعاليٰ جو ڪلام آهي ۽ نبي ڪريم ﷺ جو پنهنجو ٺاهيل ناهي، ڇاڪاڻ ته پاڻ ﷺ چاليهه سال ان کان اڳ ان کي نه پڙهيو ۽ نه ئي ان جي ڄاڻ هئي.
• نبي ڪريم ﷺ جي امانت ۽ سچائي جو ثبوت آهي ته پاڻ ﷺ پنهنجي سڄي زندگيءَ ۾ ڪڏهن به ڪو اهڙو دعويٰ نه ڪيو جيڪو سچ نه هجي.
• انسان کي گهرجي ته هو پنهنجي عقل کي استعمال ڪري ۽ قرآن ۾ غور ۽ تدبر ڪري، ڇاڪاڻ ته قرآن هدايت جو سرچشمو آهي.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته سڀ ڪجهه الله جي مشيت ۽ مرضي سان ٿئي ٿو، ۽ اسان کي الله تي ڀروسو رکڻ گهرجي.
• قرآن مجيد جي حق هجڻ جو هڪ وڏو ثبوت هي آهي ته اهو هڪ اڻ پڙهيل انسان تي نازل ٿيو، جنهن وٽ نه ڪتاب هو ۽ نه ئي علم، پر پوءِ به اهو عظيم ڪلام سندس زبان تي آيو، جنهن جهڙو ڪلام پوري عرب دنيا ۾ ڪنهن به نه پيش ڪيو.