سوره هود — آیه 107

معانی کلمات:

• خالدین: جاودانان، ماندگاران.
• ما دامت: تا زمانی که باقی باشد.
• إلا ما شاء ربک: مگر آنچه پروردگارت بخواهد (استثنا از خلود و جاودانگی).
• فعال لما یرید: بسیار انجام‌دهنده آنچه بخواهد؛ هیچ‌کس نمی‌تواند در اراده او رخنه کند یا بر او اعتراض نماید.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه سخن درباره سرنوشت نیکبختان و بدبختان، حال گروه دوم را بیان می‌کند: آنان که در دنیا به سبب فساد عقیده و زشتی اعمالشان تیره‌بخت شدند، در آتش دوزخ جاودانه‌اند و تا آسمان‌ها و زمینِ آخرت برپاست، در آن عذاب ماندگار خواهند بود؛ عذابی که نه پایانی دارد و نه گسستی. اما این خلود و جاودانگی در آتش، استثنایی دارد و آن، خواست و مشیت پروردگار است؛ زیرا خداوند اراده کرده است که گناهکارانِ موحّد (آنان که به یگانگی خدا ایمان آورده‌اند اما مرتکب گناهان کبیره شده‌اند) را پس از مدتی که در آتش بمانند و پاک گردند، از آن بیرون آورد و به بهشت درآورد. پس این استثنا مربوط به مشیت الهی است که بر اساس عدل و حکمت اوست. و پروردگار تو هر چه را بخواهد، بدون هیچ مانع و بازدارنده‌ای انجام می‌دهد و هیچ‌کس را یارای اعتراض بر اراده او نیست.

فواید و پیام‌های آیه:

1. عدالت و حکمت الهی: جاودانگی در آتش برای کافران و مشرکان، تجلی عدل خداست؛ زیرا آنان با آگاهی، حق را انکار کردند و سزاوار این عذاب ابدی شدند.
2. رحمت گسترده خداوند: استثنای ذکر شده در آیه، دریچه‌ای از رحمت را بر روی گناهکاران مسلمان می‌گشاید و نشان می‌دهد که حتی در میان عذاب، امید به بخشش الهی وجود دارد؛ پس هیچ‌کس نباید از رحمت خدا ناامید شود.
3. حاکمیت مطلق اراده خدا: هیچ کس و هیچ چیز نمی‌تواند در برابر خواست خدا بایستد؛ این آیه به مؤمنان اطمینان می‌دهد که اگر خداوند وعده نجات داده است، حتماً آن را عملی می‌کند.
4. انگیزه برای پرهیز از گناه: دانستن اینکه عذاب دوزخ برای کافران جاودانه است و تنها موحّدانِ گناهکار پس از پاک‌شدن نجات می‌یابند، مؤمن را به ترک گناه و بازگشت به طاعت ترغیب می‌کند تا از آتش دور بماند.
5. تسلیت و آرامش برای پیامبر و مؤمنان: اینکه خداوند «فعال لما یرید» است، به مؤمنان اطمینان می‌دهد که وعده‌های الهی حتماً تحقق می‌یابد و هیچ قدرتی نمی‌تواند مانع آن شود.