سوره یوسف — آیه 81

معانی کلمات:

• سَرَقَ: دزدی کرد، چیزی را پنهانی برداشت که بر آن امین نبود.
• شَهِدْنَا: گواهی دادیم، شهادت دادیم.
• بِمَا عَلِمْنَا: به آنچه دانستیم و یقین کردیم.
• لِلْغَیْبِ حَافِظِینَ: نگهبانان غیب و نهان؛ یعنی از امور پنهان و ناپیدا آگاه نبودیم.

تفسیر آیه:

برادر بزرگ یوسف (علیه السلام) به برادران گفت: به سوی پدرتان بازگردید و به او بگویید: ای پدر ما! همانا پسرت (بنیامین) دزدی کرد. ما گواهی نمی‌دهیم مگر به آنچه خود دانسته و دیده‌ایم؛ زیرا ما پیمانه (جام پادشاه) را از بارِ او بیرون آوردیم و به چشم خود دیدیم. و ما نگهبانان غیب نبودیم که بدانیم او در آینده دزدی خواهد کرد یا از امور پنهان او آگاه باشیم. اگر ما از پیش می‌دانستیم که او دزدی می‌کند، هرگز با تو عهد نمی‌بستیم که او را بازگردانیم. این سخن بیانگر آن است که برادران در بازگرداندن بنیامین کوتاهی نکردند و تنها به ظاهرِ ماجرا پی بردند و از باطن و نیت او بی‌خبر بودند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. صداقت و راستگویی در گفتار: برادران یوسف هرچند در گذشته خطا کرده بودند، اما در اینجا سعی کردند حقیقت را آن‌گونه که دیده‌اند بازگو کنند و از اتهام‌زنی بی‌اساس پرهیز نمایند. این درس می‌آموزد که انسان مؤمن باید در گفتار خود صادق باشد و تنها به آنچه یقین دارد شهادت دهد.
2. اعتراف به محدودیت دانش بشری: انسان نمی‌تواند به غیب و نیت‌های پنهان دیگران آگاه باشد. این آیه به ما می‌آموزد که در قضاوت‌های خود درباره دیگران احتیاط کنیم و به ظاهر امور بسنده نکنیم، بلکه همواره احتمال خطا و نادانی خود را بپذیریم.
3. پذیرش مسئولیت و عذرخواهی: برادران به پدر خود مراجعه می‌کنند و ماجرا را شفاف بیان می‌کنند. این رفتار نشان می‌دهد که در برابر خطاهای خود باید پاسخگو باشیم و با فروتنی و صداقت، دل بزرگان و والدین را آرام کنیم.
4. آموزه‌های خانوادگی: این آیه اهمیت احترام به پدر و گفتگوی صادقانه با او را نشان می‌دهد. در اسلام، نیکی به والدین و رعایت ادب در گفتار با آنان از والاترین اعمال است و این آیه الگویی زیبا از این رفتار را ارائه می‌دهد.
5. تسلیم در برابر قضای الهی: هرچند برادران تلاش خود را کردند، اما تقدیر الهی بر این بود که یوسف و بنیامین در مصر بمانند. این یادآور آن است که مؤمن باید پس از تلاش و صداقت، به خدا توکل کند و بداند که خیر و حکمت در آنچه خدا مقرر می‌دارد نهفته است.