Nahl surasi — Oyat 101

Kalimalarning ma'nolari:

• بَدَّلْنَا – almashtirdik, o‘rniga boshqasini qo‘ydik.
• آيَةً مَكَانَ آيَةٍ – bir oyat o‘rniga boshqa oyatni (hukmni) naskh qilish, ya’ni bekor qilib, o‘rniga yangisini tushirish.
• مُفْتَرٍ – yolg‘onchi, o‘zidan to‘qib chiqaruvchi, Allohga nisbatan yolg‘on gapiruvchi.

Tafsir:

Qachonki Biz bir oyatning hukmini boshqa oyat bilan almashtirsak (ya’ni naskh qilsak) – va bu bandalar uchun eng munosib va foydali hukmni tushirishni bilgan holda – mushriklar: “Sen, ey Muhammad, shunchaki o‘zing to‘qib chiqarayapsan, Alloh buni demagan”, deyishadi. Holbuki, Muhammad sollallohu alayhi vasallam ular aytgandek emas, balki u faqat Allohning vahiy qilganini yetkazadi. Alloh taolo oyatni naskh qilishdan maqsad – bandalarning maslahatini biladi: ba’zi hukmlar vaqtinchalik bo‘lib, keyinroq yangi sharoitga mos keladigan hukm bilan almashtiriladi. Bu Allohning hikmatidir. Ammo ularning ko‘pchiligi bu hikmatni bilmaydi, chunki ularning ilmi yo‘q. Agar bilsalar edi, naskhning Allohning hikmati va rahmati ekanini anglab yetishardi. Ulardan ayrimlari haqiqatni biladi-yu, lekin o‘jarlik va takabburlik tufayli inkor qiladi.

Foydalar:

• Alloh taolo o‘z hukmlarini bandalarning maslahatiga qarab o‘zgartiradi va bu Uning cheksiz hikmatini ko‘rsatadi. Bu mo‘min uchun katta yengillikdir – din qiyinlik emas, balki har zamonga mos rahmatdir.
• Naskh (bekor qilish) Allohning ilm-u hikmatiga asoslanadi, shuning uchun mo‘min har qanday hukmni qabul qilishda Allohga ishonadi va Uning tanlovini eng yaxshi deb biladi.
• Payg‘ambar alayhissalomga nisbatan yolg‘onchilik ayblovi ularning johilligidan kelib chiqqan. Bu esa ilmsizlikning qanchalik xavfli ekanini va ilm olishga intilishning fazilatini o‘rgatadi.
• Qur’on va Islomning go‘zalligi shundaki, undagi har bir hukm va o‘zgarish bandalar uchun eng foydalisini tanlashga qaratilgan. Bu din insonlarning hayotini osonlashtirish va ularni baxt-saodatga yetaklash uchun nozil qilinganini anglatadi.