سوره نحل — آیه 69

معانی کلمات:

• فَاسْلُكِي: داخل شو، وارد شو (به راهها وارد شو).
• سُبُل: جمع «سبیل»، به معنای راهها.
• ذُلُلًا: رام و منقاد، هموار و آسان (راههایی که برایش تسخیر شده و به آسانی طی میکند).
• شَرَاب: نوشیدنی، مراد عسل است.
• مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ: رنگهای گوناگون دارد (سفید، زرد، سرخ و...).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از آنکه به زنبور عسل وحی کرد که از کوهها و درختان و آنچه مردم میسازند، خانههایی برگزیند، در ادامه این آیه میفرماید: سپس از تمام میوهها بخور و راههای پروردگارت را با فروتنی و رام طی کن. یعنی زنبور عسل به فرمان پروردگار، از انواع گلها و میوهها تغذیه میکند و در راههایی که خداوند برایش تسخیر کرده، حرکت میکند؛ هرچند آن راهها دور و دشوار باشد، برای او هموار و آسان است.

سپس نتیجه این فرمان الهی را بیان میکند: از درون شکم زنبوران، نوشیدنیای بیرون میآید که رنگهای مختلف دارد؛ عسلی که رنگهای گوناگون آن (سفید، زرد، سرخ و...) نشانه تنوع گیاهان و گلهاست. در این عسل، شفایی برای مردم قرار داده شده است. این شفا هم برای بیماریهای جسمی است (چنانکه در طب سنتی و مدرن نیز به خواص درمانی عسل اشاره شده) و هم میتواند اشاره به شفای معنوی داشته باشد، اما معنای ظاهری و مشهور آیه، شفای جسمانی با عسل است؛ هرچند این شفا برای همه بیماریها و همه افراد به یکسان نیست، بلکه مانند سایر داروها در مواردی اثر میبخشد.

در پایان آیه، خداوند این پدیده شگفتانگیز را نشانهای برای اندیشمندان معرفی میکند: همانا در این کار (الهام به زنبور عسل و ساختن این نوشیدنی شفابخش) نشانهای روشن بر قدرت و تدبیر خداوند است برای گروهی که میاندیشند و تفکر میکنند تا به عظمت خالق پی ببرند.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که خداوند متعال به کوچکترین موجودات نیز الهام و هدایت میکند و آنها را برای خدمت به انسان تسخیر کرده است؛ پس انسان که اشرف مخلوقات است، باید بیش از پیش به الطاف الهی توجه کند و شکرگزار باشد.
• عسل به عنوان یک داروی طبیعی و شفابخش، هدیهای الهی به بشریت است. این یادآوری، انسان را به استفاده از نعمتهای پاک و حلال خداوند و همچنین به تفکر در اسرار آفرینش دعوت میکند.
• آیه ما را به تفکر و تدبر در طبیعت فرا میخواند؛ هر پدیدهای، حتی کوچکترین حشرات، میتواند نشانهای از عظمت خالق باشد. کسانی که اهل تفکر هستند، در هر ذرهای از جهان، آیتی از قدرت خداوند میبینند و ایمانشان راسختر میشود.
• این آیه به انسان میآموزد که در زندگی، مسیرهای دشوار را با توکل بر خدا و با آرامش طی کند؛ همانگونه که زنبور عسل با هدایت پروردگار، راههای دور را به آسانی میپیماید و از دل سختیها، شیرینی و شفا به دست میآورد.