سوره نحل — آیه 70

معانی کلمات:

• أَرْذَلِ الْعُمُرِ: پستترین و بدترین مرحلهٔ عمر، یعنی پیری و فرتوتی و ناتوانی.
• یَتَوَفَّاکُمْ: شما را میمیراند و جان شما را میگیرد.
• عَلِیمٌ: بسیار دانا، کسی که علمش همهچیز را فرا گرفته است.
• قَدِیرٌ: بسیار توانا، کسی که بر هر کاری قدرت کامل دارد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال است که شما را از هیچ آفریده و به این جهان آورده است. اوست که چرخهٔ زندگی شما را مدیریت میکند و در پایانِ عمرِ هر یک از شما، جان شما را میگیرد و شما را میمیراند. اما همهٔ انسانها یکسان از دنیا نمیروند؛ برخی از شما به سن پیری و فرتوتی میرسید، به گونهای که به پستترین و ضعیفترین مرحلهٔ زندگی بازمیگردید. در این حالت، همانند دوران کودکی، عقل و حافظه تحلیل میرود و آنچه را که در طول عمر خود آموخته بودید، بهتدریج فراموش میکنید و از دانش و آگاهی خود چیزی باقی نمیماند. این تحول و دگرگونی نشانهای از قدرت و حکمت خداست که بر همهچیز احاطه دارد. او که انسان را از قوّت به ضعف و از علم به نادانی بازمیگرداند، قطعاً بر هر کاری تواناست و هیچچیز بر او پوشیده نیست؛ نه اعمال شما، نه اسرار درون شما و نه سرنوشت نهایی شما.

فواید و درسهای آیه:

1. یادآوری ضعف انسان: این آیه به ما میآموزد که انسان در برابر ارادهٔ خداوند هیچ قدرتی ندارد؛ همانگونه که در آغاز ناتوان بود، در پایان عمر نیز به ناتوانی و ضعف بازمیگردد. پس نباید به نیروی خود مغرور شویم و باید همواره به خداوند توکل کنیم.
2. توجه به آخرت: آگاهی از اینکه پایان همهٔ ما مرگ است و پس از آن حیات دوباره در پیش داریم، ما را به آمادگی برای آخرت و انجام اعمال صالح ترغیب میکند. اگر خداوند قادر است انسان را به ضعیفترین حالت برساند، قطعاً بر زنده کردن دوبارهٔ او نیز تواناست.
3. شکرگزاری در جوانی و سلامتی: وقتی میبینیم که پیری و فرتوتی میتواند دانش و توانایی را از انسان بگیرد، باید قدر لحظههای جوانی و سلامت خود را بدانیم و از این فرصتها برای عبادت، کسب علم و خدمت به خلق استفاده کنیم.
4. تواضع و فروتنی: این آیه به ما میآموزد که دانش و توانایی ما دائمی نیست و ممکن است هر لحظه از ما گرفته شود. پس نباید به علم و قدرت خود ببالیم و باید در برابر خداوند و خلق او متواضع باشیم.
5. امید به رحمت الهی: با وجود ضعف و ناتوانی در پیری، خداوند همچنان دانا و تواناست و رحمتش شامل حال بندگان میشود. این آیه به ما امید میدهد که حتی در ضعیفترین حالت، خداوند ما را رها نمیکند و به ما پاداش صبر و شکر را عطا میکند.