سوره نحل — آیه 92

معانی کلمات:

• نَقَضَتْ: از هم باز کرد، گسست.
• غَزْلَهَا: رشته‌ای که تابیده بود.
• مِن بَعْدِ قُوَّةٍ: پس از آنکه آن را محکم و استوار ساخته بود.
• أَنکَاثًا: رشته‌های تابیده‌ای که باز شده و از هم گسسته است (جمع «نِکث» به معنای آنچه که پس از تابیدن، باز شود).
• دَخَلًا: خیانت، فریب و نیرنگ.
• أَرْبَى: بیشتر و افزون‌تر (از نظر تعداد و قدرت).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه مؤمنان را از شکستن پیمان‌ها و عهدهایی که با یکدیگر بسته‌اند، به شدت برحذر می‌دارد و آنان را به زنی تشبیه می‌کند که با زحمت فراوان، پنبه یا پشمی را می‌ریسَد و رشته‌ای محکم و استوار می‌سازد؛ اما پس از این همه تلاش، رشته خود را از هم باز می‌کند و آن را به حالتی درمی‌آورد که گویی هیچ‌گاه نتابیده است. این زن، هم زحمت کشیده و هم حاصل کار خود را نابود کرده است. حال آنکه مؤمنان نباید چنین باشند؛ یعنی نباید عهد و پیمانی را که با استواری بسته‌اند، به دلیل منافع زودگذر دنیوی بشکنند و آن را به تباهی بکشانند.

سپس خداوند به یکی از ریشه‌های این پیمان‌شکنی اشاره می‌کند: شما سوگندها و عهدهای خود را وسیله‌ای برای فریب و خیانت در میان خود قرار می‌دهید؛ به این صورت که اگر گروهی را یافتید که از نظر تعداد و قدرت، بیشتر و برتر از گروهی است که با آن‌ها پیمان بسته‌اید، پیمان خود را با گروه نخست می‌شکنید و به گروه دوم می‌پیوندید تا از آنان بهره‌مند شوید. این کار، نشانه سست‌ایمانی و دنیاپرستی است و انسان را از مسیر راست و درست منحرف می‌سازد.

خداوند در ادامه می‌فرماید: این آزمایش الهی است؛ او شما را با این فرمان‌ها و نهی‌ها می‌آزماید تا روشن شود که آیا به عهد خود وفادار می‌مانید یا آن را می‌شکنید. و در روز قیامت، خداوند به طور کامل و روشن، حقیقت آنچه را که در دنیا درباره آن اختلاف داشتید — مانند ایمان به خدا، نبوت پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) و مسائل مربوط به عهد و پیمان — برای شما آشکار خواهد ساخت و حق را از باطل، و راستگو را از دروغگو جدا خواهد کرد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. وفای به عهد، نشانه ایمان راستین است: مؤمن واقعی کسی است که به پیمان‌های خود پایبند باشد، حتی اگر به ضرر او تمام شود؛ زیرا شکستن عهد، از صفات منافقان است و انسان را از دایره ایمان بیرون می‌برد.
2. دنیاپرستی، ریشه پیمان‌شکنی است: کسانی که به دنبال منافع مادی و قدرت بیشتر هستند، به راحتی عهدهای خود را می‌شکنند. اما مؤمن، ارزش‌های اخلاقی را بر منافع زودگذر دنیوی مقدم می‌دارد و می‌داند که پاداش الهی بسیار برتر از هر سود دنیایی است.
3. آزمون الهی در وفای به عهد: خداوند انسان‌ها را با موقعیت‌های مختلف می‌آزماید تا صداقت و پایبندی آنان به اصول اخلاقی روشن شود. این آزمایش‌ها، زمینه رشد و تعالی انسان را فراهم می‌کنند.
4. روز قیامت، روز آشکار شدن حقایق: هیچ اختلاف و کشمکشی در دنیا بی‌پاسخ نمی‌ماند؛ خداوند در روز قیامت، حقیقت همه چیز را روشن می‌کند و هر کس را به سزای عمل خود می‌رساند. این باور، انسان را به رعایت عدالت و صداقت در زندگی دنیوی ترغیب می‌کند.
5. پرهیز از سست‌عنصری و بی‌ثباتی: همان‌گونه که زن در مثال آیه، حاصل زحمت خود را نابود کرد، کسی که عهد خود را می‌شکند نیز اعمال نیک خود را تباه می‌سازد. بنابراین، استواری و پایداری در پیمان‌ها، از صفات پسندیده‌ای است که انسان را به خدا نزدیک می‌کند و جامعه را آباد می‌سازد.