سوره اسراء — آیه 29

معانی کلمات:

• مَغْلُولَةً: بسته و زنجیر شده.
• مَلُومًا: سرزنش‌شده و نکوهیده.
• مَحْسُورًا: درمانده و حسرت‌خورده؛ کسی که سرمایه و توانش تمام شده و از کار بازمانده است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، بندگانش را به میانه‌روی در انفاق دعوت می‌کند و آنان را از دو افراط و تفریط بازمی‌دارد. نخست می‌فرماید: دست خود را از انفاق در راه خیر و کمک به نیازمندان چنان نبند که گویی به گردنت زنجیر شده است؛ یعنی بخل نورز و از کمک به دیگران دریغ مکن، به‌گونه‌ای که نه به خودت برسی و نه به دیگران. سپس می‌فرماید: و آن‌چنان نیز دستت را به‌طور کامل باز مکن و در بخشش زیاده‌روی نکن که همه دارایی‌ات را یکجا از دست بدهی؛ زیرا در این صورت، هم مردم تو را سرزنش می‌کنند و از تو روی‌گردان می‌شوند، و هم خودت پشیمان و حسرت‌زده خواهی ماند و توانی برای ادامه زندگی و کمک به دیگران نخواهی داشت. این آیه در شأن پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) نازل شد که روزی پیراهن خود را به نیازمندی بخشید و دیگر لباسی برای بیرون آمدن برای نماز نداشت؛ خداوند او را به اعتدال در انفاق راهنمایی کرد. بنابراین، مؤمن باید در انفاق، حد وسط را برگزیند: نه آن‌قدر سخت‌گیر باشد که از کمک به دیگران بازماند، و نه آن‌قدر ولخرج که خود و خانواده‌اش را به سختی بیندازد.

فواید و پیام‌های آیه:

• اسلام دین اعتدال و توازن است و مسلمان را به میانه‌روی در همه امور، از جمله انفاق، دعوت می‌کند.
• بخل و اسراف هر دو نکوهیده‌اند و انسان عاقل باید میان این دو، راه تعادل را برگزیند.
• انفاق باید با تدبیر و برنامه‌ریزی باشد تا هم نیاز دیگران برآورده شود و هم توان فرد برای ادامه مسیر حفظ گردد.
• رعایت اعتدال در بخشش، سبب حفظ آبرو و دوری از سرزنش مردم و پشیمانی درونی می‌شود.
• این آیه به ما می‌آموزد که محبت به دیگران و کمک به نیازمندان، باید همراه با عقلانیت و دوراندیشی باشد تا هم دنیای خود را آباد کنیم و هم آخرت را.