سوره اسراء — آیه 30

معانی واژگان:

• یَبْسُطُ: گشاده و فراخ میگرداند، وسعت میبخشد.
• الرِّزْقَ: روزی و بهرهی مادی و معنوی.
• یَقْدِرُ: تنگ میگرداند، محدود و کم میسازد.
• خَبِیرًا: آگاه به باطن و نهانِ همه چیز.
• بَصِیرًا: بینا به ظاهر و آشکارِ همه چیز.

تفسیر آیه:

پروردگار تو ای پیامبر، روزی را برای هر کس که بخواهد فراخ و گسترده میگرداند و برای هر کس که بخواهد تنگ و محدود میسازد. این گشایش و تنگی، نه از روی بخت و اتفاق است، بلکه بر اساس علم و حکمت بینهایت اوست. او میداند که بندهاش در چه حالتی، شکرگزارتر و مطیعتر است؛ گاهی وسعت روزی، آزمایشی برای شکرگزاری است و گاهی تنگی آن، وسیلهای برای صبر و بندگی. خداوند به تمام احوال بندگانش آگاه است؛ از نیتهای درونی، تلاشهای پنهان، و مصالح واقعی آنان باخبر است و چیزی بر او پوشیده نیست. او بیناست به اعمال ظاهری و رفتار آشکارشان، پس روزی را بر اساس آنچه برای بنده خیر و صلاح است، تقسیم میکند، نه بر اساس خواستههای زودگذر یا ظاهر بینی انسانها.

فواید و پیامهای آیه:

• آرامش دل در برابر تفاوت روزیها: بدان که گشایش یا تنگی روزی، دست خداست و او بر اساس حکمت کامل خود چنین میکند؛ پس نه به داشتههای دیگران غبطه بخور و نه از کمبود خود ناامید شو.
• آزمایش الهی در هر دو حالت: هم ثروت، وسیلهی امتحان است و هم فقر؛ مؤمن در هر دو حالت باید رضایت پروردگار را بجوید.
• اعتماد به علم و بصیرت خدا: چون خداوند به بندگانش خبیر و بصیر است، پس تدبیر او برای ما بهتر از تدبیر خودمان است؛ این باور، ایمان را در دل تقویت میکند و انسان را از اضطراب و حرص رهایی میبخشد.
• دعوت به شکر و صبر: در وسعت روزی، شکرگزار باش و در تنگی آن، صبر پیشه کن؛ زیرا هر دو از جانب خدای حکیم است و خیر بنده در آن نهفته است.