سوره اسراء — آيت 29

1) ڪن لفظن جي معنيٰ:

* مَغْلُولَةً: ٻَڌل، يعني اهڙي ٻڌل هٿ وانگر جنهن ۾ ڪجهه به خرچ نه ڪري سگهجي.

* إِلَىٰ عُنُقِكَ: تنهنجي ڳچيءَ تائين، هي هٿ کي ڳچيءَ سان ٻڌڻ جي ڪنايه آهي، جنهن مان مراد اهو آهي ته هٿ کي بلڪل روڪي ڇڏڻ ۽ ڪجهه به نه ڏيڻ.

* تَبْسُطْهَا: ان کي پکيڙين، يعني کليل ڇڏين ۽ بي انداز خرچ ڪرين.

* كُلَّ الْبَسْطِ: بلڪل پوري پکيڙڻ، يعني اهڙي حد تائين خرچ ڪرڻ جو ڪا به حد ۽ اندازو نه رهي.

* فَتَقْعُدَ: پوءِ تون ويهين، يعني انهن حالتن ۾ پهچين.

* مَلُومًا: ملامت ڪيل، يعني ماڻهو تنهنجي ملامت ڪن.

* مَّحْسُورًا: بيوس، بي سرمايو، يعني تنهنجو سڀ ڪجهه ختم ٿي وڃي ۽ تون ڪجهه به نه رهين.

2) آيت جي تفسير:

اي انسان! تون پنهنجي هٿ کي پنهنجي ڳچيءَ سان ٻڌل نه ڪر، يعني اهڙي طرح نه ٿيءُ ته ڪنهن کي ڪجهه به نه ڏين ۽ پنهنجي مٿان ۽ پنهنجي گهر وارن ۽ ضرورتمندن تي تنگي ڪرين. اهو به نه ڪر جو پنهنجو هٿ بلڪل کليل ڇڏين ۽ بي انداز خرچ ڪرين، جو پنهنجي طاقت کان وڌيڪ ڏئي ڇڏين. جيڪڏهن تون اهو ڪندين ته پوءِ تون اهڙي حالت ۾ ويهندين جو ماڻهو تنهنجي ملامت ڪندا، جيڪڏهن تون بخيلي ڪندين ته ماڻهو تنهنجي ملامت ڪندا ۽ جيڪڏهن بي انداز خرچ ڪندين ته پوءِ تون بي سرمايو ٿي ويندين، تنهنجو سڀ مال ختم ٿي ويندو ۽ تون ڪجهه به خرچ ڪرڻ جي قابل نه رهندين. ان ڪري زندگيءَ ۾ وچوليءَ جو رستو اختيار ڪر، نه ضرورت کان گهٽ خرچ ڪر ۽ نه ضرورت کان وڌيڪ.

هي آيت ان وقت نازل ٿي جڏهن رسول الله ﷺ پنهنجو قميص ڏئي ڇڏيو ۽ وٽن ڪو به ڪپڙو نه بچيو جنهن ۾ نماز لاءِ ٻاهر نڪرن. ان موقعي تي الله تعاليٰ انهن کي هدايت ڪئي ته نه اهڙي حد تائين خرچ ڪريو جو پاڻ ئي محتاج ٿي وڃو ۽ نه اهڙي حد تائين بخل ڪريو جو ماڻهن جي ملامت جو نشانو بڻجو.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

* اعتدال جي تعليم: اسلام اسان کي زندگيءَ جي هر شعبي ۾ وچوليءَ جو رستو اختيار ڪرڻ جي تعليم ڏئي ٿو. خرچ ڪرڻ ۾ به نه بخل ڪرڻ گهرجي ۽ نه بي انداز فضول خرچي.

* خاندان ۽ سماج جي سنڀال: پنهنجي مٿان ۽ پنهنجي گهر وارن تي تنگي ڪرڻ اسلام ۾ پسنديده ناهي. ان سان گڏوگڏ ضرورتمندن جي به مدد ڪرڻ گهرجي.

* مال جي صحيح استعمال جي ترغيب: الله تعاليٰ اسان کي اهو سيکاري ٿو ته مال الله جو عطيو آهي، ان کي صحيح طريقي سان استعمال ڪرڻ گهرجي، نه اهو جو بي انداز خرچ ڪري پاڻ کي بي سرمايو ڪجي.

* قرآن جي زندگيءَ سان لاڳاپو: قرآن مجيد جا احڪام اسان جي روزمره جي زندگيءَ سان لاڳاپيل آهن. هي آيت اسان کي سيکاري ٿي ته اسان جو مالي معاملن ۾ رويو ڪهڙو هجڻ گهرجي.

* الله جي رحمت ۽ حڪمت: الله تعاليٰ پنهنجي بندن کي اهڙيون هدايتون ڏئي ٿو جيڪي انهن جي دنيا ۽ آخرت ٻنهي جي ڀلائيءَ لاءِ آهن. هي آيت اسان کي اهو ٻڌائي ٿي ته الله اسان جي بهتري چاهي ٿو ۽ اسان کي نقصان کان بچائڻ ٿو چاهي.