Isro surasi — Oyat 75

Kalimalarning ma'nolari:

• Izan: Agar shunday qilganingda (ya'ni, ularning taklifiga moyil bo'lganingda) edi.
• Za'ful-hayot: Hayotdagi azobning ikki barobari (ya'ni, dunyodagi azobning ikki misli).
• Za'ful-mamot: O'limdagi (oxiratdagi) azobning ikki barobari.
• Nosir: Yordam beruvchi, himoya qiluvchi.

Tafsir:

Ushbu oliy martabali oyat Payg'ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ga qilingan ogohlantirish va pand-nasihatdir. Unga xitoban aytilmoqdaki: Agar siz (bu da'vatda) mushriklarning takliflariga biror jihatdan moyillik bildirganingizda, ya'ni ularning gunoh va xato yo'llariga ozgina bo'lsa ham suyanganingizda, Alloh sizni dunyo hayotida ham, oxiratdagi o'limdan keyingi hayotda ham ikki barobar azob bilan jazolagan bo'lardi. Bu azobning ikki barobar qilinishi sizning ulug' maqomingiz, Allohning sizga bergan katta ne'mati va haqiqatni to'liq bilishingiz sababidandir. Chunki ilm va ma'rifat darajasi qanchalik yuksak bo'lsa, gunohning og'irligi ham shunchalik katta bo'ladi. Keyin Alloh taolo xabar beradiki, agar shunday azob yuz bersa, siz uchun Allohga qarshi hech qanday yordamchi va himoyachi topilmas edi. Ya'ni, hech kim bu azobni sizdan qaytara olmas, na yaqin do'stlar, na boshqa kuchlar. Bu oyat Payg'ambarimizning ma'sumligini (gunohlardan pokligini) va Allohning ularga bo'lgan g'oyat katta rahmatini ham bildiradi, chunki Alloh ularni bunday xatolikka tushishdan saqlagan va bu ogohlantirish orqali ularning darajasini yanada yuksaltirgan.

Foydalar:

1. Bu oyatdan musulmonlarga katta bir saboq kelib chiqadiki, Allohning dini va da'vatida sobitqadam bo'lish, hech qanday sharoitda haqiqatdan og'ishmaslik lozim. Hatto eng ulug' inson bo'lsa ham, xatoga moyillik qilishdan ogohlantirilgan ekan, oddiy mo'minlar o'z e'tiqodlari va amallarida yanada ehtiyotkor bo'lishlari shart.
2. Alloh taolo o'z bandalariga, ayniqsa payg'ambarlarga bo'lgan muhabbati tufayli ularni xatolardan ogohlantiradi va himoya qiladi. Bu esa mo'minlarga Allohning rahmati va g'amxo'rligi kengligini ko'rsatadi.
3. Gunohning jazosi insonning maqomi va bilimiga qarab og'irlashadi. Shuning uchun ilmli kishilar o'z amallarida ko'proq ehtiyot bo'lishlari va gunohlardan qochishlari kerak.
4. Allohning azobidan hech kim himoya qila olmasligini bilish, insonni faqat Allohga tavakkal qilishga va Ungagina suyanishga yetaklaydi. Bu esa qalbni poklaydi va imonni mustahkamlaydi.
5. Bu oyat islomda payg'ambarlarga bo'lgan hurmat va ehtiromni oshiradi, chunki ularning ma'sumligi (gunohlardan pokligi) Allohning alohida inoyati ekanini ko'rsatadi.