Аль-Кахф сүресі — Аят 110

1. Сөздердің мағынасы:

• بَشَرٌ — адам баласы, пенде.
• يُوحَىٰ إِلَيَّ — маған уахи етіледі, яғни Алла тарапынан хабар жеткізіледі.
• إِلَٰهٌ وَاحِدٌ — жалғыз Тәңір, серігі жоқ бір Құдай.
• يَرْجُو — үміт етеді, аңсайды, қорқа отырып күтеді.
• لِقَاءَ رَبِّهِ — Раббысына жолығуды, яғни қияметте Оның алдында тұруды.
• عَمَلًا صَالِحًا — ізгі, шынайы, шариғатқа сай жасалған игі амал.
• وَلَا يُشْرِكْ — серік қоспау, ширкке бармау.
• أَحَدًا — ешкімді, ешбір нәрсені.

1. Аяттың тәпсірі:

Уа, Пайғамбар, айт: «Мен де сендер сияқты адаммын. Менің керемет қасиетім жоқ, мен періште емеспін. Алайда Раббым маған уахи арқылы бір ғана нәрсені білдірді: сендердің шынайы Тәңірлерің — жалғыз Алла, Оның ешбір серігі жоқ». Бұл — барлық пайғамбарлардың ортақ шақыруы, әрі адамзаттың алдында тұрған ең үлкен шындық.

Содан кейін аят адамды нақты әрекетке шақырады: кім Раббысына жолығуды, Оның алдында тұрып есеп беруді үміт етіп, одан қорқып, жақсылыққа қол жеткізуді аңсайтын болса, онда ол екі нәрсені міндетті түрде орындауы керек:

Біріншісі — ізгі амал жасау. Бұл амал шариғатқа сай, шынайы әрі Пайғамбардың (с.а.с.) үйреткен жолымен жасалуы тиіс. Тек ниеттің жақсы болуы жеткіліксіз, амалдың өзі де дұрыс болуы шарт.

Екіншісі — Раббысына құлшылық еткенде Оған ешкімді серік қоспау. Яғни амал тек Алла үшін, Оның разылығы үшін жасалуы керек, басқа біреуге көрсету, мақтану, атақ-даңқ үшін емес. Ибн Кәсир айтқандай, «ізгі амал» дегеніміз — Алла үшін риясыз жасалған, Пайғамбардың сүннетіне сай амал. Осы екі шарт бірікпесе, амал қабыл болмайды.

Бұл аятта Пайғамбардың (с.а.с.) өзінің адам екенін мойындауы — оның кішіпейілділігінің әрі пайғамбарлық міндетінің анық көрінісі. Ол адамдарға өзін құдай ретінде көрсетпеді, тек Алланың елшісі ретінде шынайы жолды жеткізді. Сондықтан да бұл аят таухидтің мәнін — Алланың бірлігін — және құлшылықтың шартын — ихлас пен сүннетке сай болуды — бір жерде жинақтап берді.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Ислам — қарапайым әрі айқын дін. Пайғамбардың өзі «мен де сендер сияқты адаммын» деп, дінді адамға түсінікті, қолжетімді етіп жеткізді. Бұл Исламның адам табиғатына сай, ауыртпалықсыз дін екенін көрсетеді.
• Таухид — барлық ізгіліктің негізі. Алланың бірлігін мойындау — жүректі тазартып, адамды ықыласпен жақсылыққа бастайды.
• Амалдың қабыл болуының екі шарты бар: шынайы ниет (ихлас) және шариғатқа сай болу. Бұл — әр мұсылманның күнделікті амалын тексеріп отыратын өлшемі.
• Ақыретке деген үміт адамды жақсылыққа жетелейді. Раббысына жолығуды аңсаған адам бос жүрмейді, керісінше, әр ісін жауапкершілікпен жасайды.
• Ширктен аулақ болу — діннің тірегі. Кішкентай болсын, рия, мақтану, атаққұмарлық — бәрі де ихласқа нұқсан келтіреді. Сондықтан амалды тек Алла үшін жасау — жүректің тазалығының белгісі.
• Ислам адамды өзін-өзі алдаудан сақтайды. Амал сырттай әдемі болып, ішінде ниет бұзылса, ол пайда бермейді. Бұл аят әр адамды өз ниетін тексеруге шақырады.
• Пайғамбардың (с.а.с.) үлгісі — кішіпейілділік пен шынайылық. Ол өзін адамдардан жоғары қоймады, бірақ Алланың хабарын жеткізуде ең адал болды. Бұл — әр мұсылманға үлгі.

Осылайша, бұл аят адамды Аллаға шынайы құлшылыққа, ізгі амалға және ихлас ниетке шақырады. Ол Исламның мәнін — жалғыз Аллаға сену мен жақсылық жасауды — қысқа әрі әсерлі түрде жеткізеді.