سوره کہف — آيت 110

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• بَشَرٌ: انسان، آدمي، يعني مون کي به اهڙي ئي جسم، روح ۽ انساني خاصيتون آهن جهڙيون ٻين انسانن کي.
• مِّثْلُكُمْ: اوھان جھڙو، اوھان وانگر.
• يُوحَىٰ إِلَيَّ: مون ڏانهن وحي موڪليو وڃي ٿو، يعني الله تعاليٰ پنهنجي خاص ذريعي سان مون تي پيغام نازل ڪري ٿو.
• إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ: اوھان جو حقيقي معبود ھڪڙو ئي آهي، ان جو ڪو به شريڪ ناهي.
• يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ: پنهنجي رب جي ملاقات جي اميد رکي ٿو، يعني قيامت جي ڏينهن الله سان ملڻ ۽ ان جي ثواب جو اميدوار آهي.
• عَمَلًا صَالِحًا: اهڙو نيڪ عمل جيڪو الله جي شريعت مطابق هجي ۽ خالص ان جي رضا لاءِ ڪيو وڃي.
• وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا: پنهنجي رب جي عبادت ۾ ڪنهن ٻئي کي شريڪ نه ڪري، نه رياڪاري لاءِ ۽ نه ڪنهن ٻئي جي لاءِ.

2) آيت جي تفسير:

اي پيغمبر! توهان انهن مشرڪن کي چئو ته آئون به اوھان وانگر هڪ انسان آهيان، مون ۾ به اهڙيون ئي انساني خاصيتون آهن جهڙيون اوھان ۾ آهن. فرق رڳو اهو آهي ته مون تي الله تعاليٰ وحي نازل ڪري ٿو ۽ مون کي ٻڌايو ويو آهي ته اوھان جو حقيقي ۽ حقيقي معبود رڳو هڪڙو ئي آهي، يعني الله تعاليٰ، جنهن جو ڪو به شريڪ ۽ ڪو به ثاني ناهي. پوءِ جيڪو به شخص پنهنجي رب جي ملاقات جو اميدوار آهي ۽ قيامت جي ڏينهن الله تعاليٰ جي حضور ۾ حاضر ٿيڻ ۽ ان جي ثواب جو خواهشمند آهي، تنهن کي گهرجي ته اهڙو نيڪ عمل ڪري جيڪو الله جي شريعت مطابق هجي ۽ ان ۾ مخلص هجي، رڳو الله تعاليٰ جي رضا لاءِ ڪيو وڃي. ۽ پنهنجي رب جي عبادت ۾ ڪنهن ٻئي کي به شريڪ نه ڪري، نه ڪنهن بت کي، نه ڪنهن بزرگ کي ۽ نه ئي رياڪاري ۽ شهرت لاءِ عمل ڪري. يعني عمل ۾ ٻه شرطون آهن: هڪ اهو ته عمل شريعت مطابق صالح هجي ۽ ٻيو اهو ته ان ۾ خالص الله جي عبادت هجي، ڪنهن به قسم جي شرڪ کان پاڪ هجي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• رسول الله ﷺ جي انساني حيثيت جو اقرار: هن آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته نبي ڪريم ﷺ به انسان هئا ۽ انهن کي به انساني ضرورتون هيون، پر انهن کي وحي ذريعي الله تعاليٰ سان خاص تعلق حاصل هو. ان مان اهو سبق ملي ٿو ته نبوت ۽ انسانيت ۾ ڪو تضاد ناهي.
• توحيد جي دعوت: آيت جو بنيادي پيغام اهو آهي ته الله تعاليٰ هڪڙو ئي آهي، ان جو ڪو به شريڪ ناهي. اهو ئي اسلام جو بنيادي عقيدو آهي ۽ سڀني انبياءِ ڪرام جي دعوت جو خلاصو آهي.
• نيڪ عمل جي ترغيب: جيڪو به آخرت جي ڏينهن الله سان ملڻ ۽ ان جي ثواب جو اميدوار آهي، تنهن کي گهرجي ته نيڪ عمل ڪري. اهو عمل دنيا ۽ آخرت ۾ ڪاميابيءَ جو ذريعو آهي.
• اخلاص جي اهميت: نيڪ عمل جو قبول ٿيڻ لاءِ ضروري آهي ته اهو خالص الله جي رضا لاءِ هجي، نه رياڪاري ۽ نه شهرت لاءِ. ان مان معلوم ٿئي ٿو ته نيت جو عمل ۾ وڏو مقام آهي.
• شرڪ کان پرهيز: آيت ۾ واضح طور تي فرمايو ويو آهي ته عبادت ۾ ڪنهن به قسم جو شرڪ نه ڪيو وڃي. اهو ئي سبب آهي جو اسلام ۾ شرڪ کي سڀ کان وڏو گناهه قرار ڏنو ويو آهي.
• اسلام جي آساني ۽ سادگي: هن آيت مان اهو به معلوم ٿئي ٿو ته اسلام ۾ ڪا به ڏکيائي ناهي. انسان کي رڳو ٻه شيون ڪرڻيون آهن: نيڪ عمل ڪرڻ ۽ الله جي عبادت ۾ اخلاص اختيار ڪرڻ. اهو ئي ڪاميابيءَ جو رستو آهي.
• آخرت جي تياريءَ جي ترغيب: آيت انسان کي ياد ڏياري ٿي ته هن دنيا ۾ رهڻ عارضي آهي ۽ آخرت ۾ الله سان ملڻ لازمي آهي. ان ڪري انسان کي گهرجي ته دنيا ۾ ئي آخرت جي تياري ڪري ۽ اهڙا عمل ڪري جيڪي الله تعاليٰ کي پسند هجن.