سوره کهف — آیه 75

معانی کلمات:

• أَلَمْ أَقُل لَّكَ: آیا به تو نگفتم؟ (استفهام تقریری برای توبیخ و سرزنش)
• لَن تَسْتَطِيعَ: هرگز توانایی نخواهی داشت و طاقت نخواهی آورد.
• صَبْرًا: شکیبایی و تحمل.

تفسیر آیه:

خضر علیه السلام پس از آنکه موسی علیه السلام بار دیگر نتوانست در برابر کاری که خضر انجام داد (کشتن نوجوان) سکوت اختیار کند، رو به او کرد و با لحنی آمیخته با توبیخ و یادآوری فرمود: «آیا من از همان ابتدا به تو نگفتم که تو هرگز توانایی همراهی و شکیبایی با من را نخواهی داشت؟» این سخن در حالی بود که خضر پیش از شروع همراهی، شرط صبر و عدم اعتراض را با موسی در میان گذاشته بود و موسی نیز پذیرفته بود. اما اکنون که موسی نتوانست به عهد خود وفا کند، خضر با این جمله، او را به وعده‌ای که داده بود یادآور شد و نشان داد که پیش‌بینی او درست بوده است. در اینجا خضر با افزودن کلمه «لَكَ» (به تو) تأکید بیشتری بر توبیخ موسی دارد، زیرا در مرتبه اول (هنگام سوراخ کردن کشتی) موسی معذور بود، اما در این مرتبه دوم، پس از تذکر و یادآوری، دیگر عذری نداشت.

فواید و پیام‌های آیه:

1. وفای به عهد و پایداری بر آن: این آیه به ما می‌آموزد که وقتی با کسی پیمانی می‌بندیم یا شرطی را می‌پذیریم، باید در وفای به آن جدی باشیم و سستی نورزیم، زیرا نقض عهد، موجب سرزنش و از دست رفتن اعتماد دیگران می‌شود.
2. دانش و حکمت الهی فراتر از ظاهر است: بسیاری از امور در نظر ما ناپسند یا غیرمنطقی می‌آید، اما حکمت و علم الهی فراتر از درک محدود ماست. پس باید در برابر تقدیر الهی و تدبیر اولیای او، صبور و تسلیم باشیم.
3. صبر، کلید رسیدن به حقایق: کسی که می‌خواهد از دانش و تجربه بزرگان بهره‌مند شود، باید تحمل و شکیبایی داشته باشد و در برابر مسائلی که درک آن‌ها برایش دشوار است، عجله نکند.
4. تذکر و یادآوری، نشانه محبت و تربیت: خضر با این توبیخ، در واقع موسی را تربیت می‌کرد و به او می‌آموخت که در مسیر یادگیری، باید از شتابزدگی پرهیز کرد. این یادآوری، نه از روی خشم، بلکه برای اصلاح و تکامل بود.