سوره کهف — آیه 74

معانی کلمات:

• زَكِيَّةً: پاک و پاکیزه، یعنی کودکی که گناهی مرتکب نشده و به سن تکلیف نرسیده است.
• بِغَيْرِ نَفْسٍ: بدون آنکه قصاصاً در برابر کشتن کسی باشد؛ یعنی این کودک کسی را نکشته تا مستحق قتل باشد.
• نُكْرًا: امری بسیار زشت و ناپسند و غیرقابل قبول.

تفسیر آیه:

پس از آنکه خضر علیه‌السلام و موسی علیه‌السلام از کشتی پیاده شدند و به راه خود ادامه دادند، در حالی که در کنار ساحل دریا قدم می‌زدند، به کودکی رسیدند که هنوز به سن بلوغ نرسیده بود و با کودکان دیگر بازی می‌کرد. خضر علیه‌السلام آن کودک را کشت. موسی علیه‌السلام که تاب تحمل این صحنه را نداشت، با اعتراض و سرزنش به او گفت: «آیا نفسی پاک و بی‌گناه را که مرتکب گناهی نشده و به سن تکلیف نرسیده، بدون آنکه قصاصی در کار باشد، کشتی؟! به راستی که کاری بسیار زشت و ناپسند انجام دادی که عقل و شرع آن را انکار می‌کند.»

موسی علیه‌السلام در این اعتراض، بر سه نکته تأکید کرد: نخست اینکه این کودک نفس زکیه و پاکی بود و گناهی نداشت؛ دوم اینکه او کسی را نکشته بود تا قصاص شود؛ و سوم اینکه این عمل، امری منکر و غیرقابل قبول بود که هیچ توجیهی برای آن وجود ندارد. این اعتراض از روی شفقت و رحمت موسی علیه‌السلام نسبت به بندگان خدا بود، هرچند که خضر علیه‌السلام به اذن الهی و با علم ویژه‌ای که خداوند به او داده بود، چنین کرد.

فواید و درس‌های آیه:

• این آیه نشان می‌دهد که مؤمنان باید نسبت به خون و جان انسان‌ها حساس باشند و کشتن افراد بی‌گناه را امری بسیار زشت و نکوهیده بدانند.
• اعتراض موسی علیه‌السلام به خضر علیه‌السلام، هرچند که خضر مأمور به این کار بود، نشان می‌دهد که اصل حفظ جان انسان‌ها از اصول اساسی شریعت است و هیچ‌کس حق ندارد بدون مجوز شرعی و الهی به کسی آسیب برساند.
• این داستان به ما می‌آموزد که گاهی خداوند مصلحت‌هایی را در برخی امور قرار می‌دهد که ظاهر آن برای ما ناپسند است، اما در باطن خیر و حکمتی نهفته دارد که ما از آن بی‌خبریم. بنابراین، مؤمن باید به خداوند اعتماد کند و بداند که او حکیم و داناست.
• حساسیت بر جان انسان‌ها، به‌ویژه کودکان بی‌گناه، از نشانه‌های ایمان راستین است و مسلمان باید همواره مدافع مظلومان و بی‌گناهان باشد.