سوره کہف — آيت 75

1) لفظن جي معنيٰ:

• أَلَمْ أَقُل لَّكَ: ڇا مون توکي نه چيو هو؟
• لَن تَسْتَطِيعَ: تون هرگز نه ٿو سگهين.
• مَعِيَ صَبْرًا: منهنجي سنگ ۾ صبر ڪرڻ.

2) تفسير:

حضرت خضر عليه السلام حضرت موسيٰ عليه السلام کي مخاطب ٿيندي فرمايو ته ڇا مون توکي اڳ ۾ ئي نه چيو هو ته تون منهنجي سنگ ۾ صبر نه ٿو ڪري سگهين؟ يعني جڏهن حضرت موسيٰ عليه السلام حضرت خضر عليه السلام سان گڏ هلڻ جي اجازت ورتي هئي، تڏهن حضرت خضر عليه السلام کين خبردار ڪيو هو ته منهنجي همراهي ۾ تون صبر نه ڪري سگهندين، ڇاڪاڻ ته تون منهنجا ڪم ڏسندين ۽ انهن تي صبر نه ڪري سگهندين. هاڻي جڏهن ٻيهر حضرت موسيٰ عليه السلام اعتراض ڪيو ته حضرت خضر عليه السلام کين ياد ڏياريو ته اهو ئي ڳالهه مون اڳ ۾ چيو هو. هي ٽيون ڀيرو هو جو حضرت موسيٰ عليه السلام صبر نه ڪري سگهيا ۽ سوال ڪيائون، تنهنڪري حضرت خضر عليه السلام کين عتاب ڪندي فرمايو ته ڇا مون توکي نه چيو هو ته تون منهنجي سنگ ۾ صبر نه ڪري سگهندين؟ هن آيت ۾ "لَكَ" جو اضافو خاص طور تي حضرت موسيٰ عليه السلام کي تنبيهه ڪرڻ لاءِ آهي، ڇاڪاڻ ته پهريون ڀيرو حضرت موسيٰ عليه السلام معذور هئا، پر هاڻي ٽيون ڀيرو اهو ئي غلطي ٿي، تنهنڪري سختي سان ياد ڏيارڻ مناسب هو.

3) فائدا ۽ سبق:

• استاد جي هدايت جو احترام: جڏهن ڪو استاد يا ڄاڻو ماڻهو اسان کي ڪنهن ڳالهه جي خبر ڏئي، ته اسان کي ان تي عمل ڪرڻ گهرجي ۽ صبر سان ان جي پٺيان هلڻ گهرجي.
• صبر جي اهميت: صبر اسلام ۾ هڪ وڏي نعمت آهي. جيڪڏهن اسان وٽ صبر نه هوندو ته اسان ڪنهن به ڄاڻو جي صحبت مان فائدو نه ٿا کڻي سگهون.
• الله جي حڪمت تي ڀروسو: حضرت خضر عليه السلام جا ڪم ظاهري طور تي عجيب لڳي رهيا هئا، پر انهن ۾ الله جي وڏي حڪمت هئي. اسان کي به الله جي حڪمن ۽ ڪائنات جي معاملن تي صبر ۽ يقين رکڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اسان جي علم کان مٿانهين علم الله وٽ آهي.
• اسلام ۾ علم ۽ صبر جو ميلاپ: اسلام اسان کي سيکاري ٿو ته علم حاصل ڪرڻ سان گڏ صبر ۽ برداشت پڻ ضروري آهي، ته جيئن اسان علم جي راهه ۾ ايندڙ مشڪلاتن کي برداشت ڪري سگهون ۽ دين جي خدمت ڪري سگهون.
• قرآن جي ڪهاڻين ۾ سبق: قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل هي واقعو اسان کي سيکاري ٿو ته هر ڪهاڻي ۾ اسان لاءِ هدايت ۽ سبق آهي، جيڪڏهن اسان غور سان پڙهون ۽ سمجهون.