بقرہ سۈرىسى — ئايەت 133

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• ئەم كۇنتۇم شۇھەدائى: سىلەر گۇۋاھ بولغۇچىلار بولۇپ قالدىڭلارمۇ؟ يەنى سىلەر شۇ ۋەقەنىڭ ھازىر بولغان گۇۋاھچىلىرىمۇسىلەر؟
• شۇھەدائى: «شەھىد» سۆزىنىڭ كۆپلۈك شەكلى بولۇپ، بۇ يەردە «ھازىر بولغۇچى» مەنىسىدە.
• ھەزەرە يەئقۇبەل مەۋتۇ: يەئقۇب ئەلەيھىسسالامغا ئۆلۈم يېقىنلاشقان چاغ.
• مە تەئبۇدۇنە مىن بەئدى: مەندىن كېيىن نېمىگە ئىبادەت قىلىسىلەر؟
• ئىلاھەن ۋاھىدەن: بىر بىر ئىلاھ، يەنى يەككە-يېگانە ئاللاھ.
• مۇسلىمۇنە: بىز ئۇنىڭغا بويسۇنغۇچىلار، ئىتائەت قىلغۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى يەھۇدىلار! سىلەر يەئقۇب ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋاپاتى يېقىنلاشقان چاغدا ھازىر بولغانمۇسىلەر؟ ئۇ چاغدا ئۇ ئوغۇللىرىنى يېنىغا چاقىرىپ: «مەندىن كېيىن نېمىگە ئىبادەت قىلىسىلەر؟» دەپ سورىغاندا، ئۇلار: «بىز سېنىڭ ئىلاھىڭغا ۋە ئاتا-بوۋىلىرىڭ ئىبراھىم، ئىسمائىل ۋە ئىسھاقنىڭ ئىلاھىغا ئىبادەت قىلىمىز. ئۇ بىر بىر ئىلاھتۇر، شېرىكى يوق. بىز ئۇنىڭغا بويسۇنغۇچىلارمىز» دەپ جاۋاب بەرگەن. بۇ يەردە ئىسمائىل ئەلەيھىسسالام ئۇلارنىڭ ئاتىسى ئەمەس، تاغىسى ئىدى. ئەرەب تىلىدا تاغا «ئاتا» دەپ ئاتىلىدۇ، خالا «ئانا» دەپ ئاتىلىدۇ. شۇڭا ئۇلار ئىسمائىلنىمۇ ئاتا دەپ ئاتىغان. بۇ ئايەت يەھۇدىلارغا: «سىلەر يەئقۇبنىڭ ۋەسىيىتىگە گۇۋاھ بولمىدىڭلار، ئۇنىڭ ئوغۇللىرىنىڭ ئىمانىنى بىلمەيسىلەر. ئۇلار تەۋھىدكە ئىقرار قىلغان، سىلەر بولسا تەۋھىدتىن چىقىپ كەتتىڭلار» دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ ئىبراھىم، ئىسمائىل، ئىسھاق ۋە يەئقۇب ئەلەيھىسسالاملارنىڭ دىنى ئىكەنلىكىنى، ھەممىسىنىڭ بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئەسلىدىنلا تەۋھىد دىنى ئىكەنلىكىنى، ھەر قانداق زاماندا ھەق دىننىڭ بىر ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ.
• ئاتا-ئانىلار بالىلىرىغا ئىمان ۋە تەۋھىدنى ۋەسىيەت قىلىشى، ئۇلارنىڭ ئاخىرەتلىك ئىشلىرىنى ئويلىشى كېرەك. يەئقۇب ئەلەيھىسسالام ۋاپاتى ئالدىدا بالىلىرىنىڭ ئىتىقادىنى سورىغان، بۇ ئۇلۇغ ئاتا-ئانىلارنىڭ بالىلىرىغا بولغان چوڭقۇر مېھرى-مۇھەببىتىنى ۋە ئۇلارنىڭ ئاخىرەتلىك مەسئۇلىيىتىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئىسلام دىنى ئىنساننى ئەڭ ئالىي مەقسەت — يەككە ئاللاھقا بويسۇنۇشقا چاقىرىدۇ. بۇ ئايەتتىكى «بىز ئۇنىڭغا بويسۇنغۇچىلارمىز» دېگەن سۆز ئىسلامنىڭ مەنىسىنى — ئاللاھقا تەسلىم بولۇش، ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىغا ئىتائەت قىلىشنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.
• بۇ ئايەت يەھۇدىلار ۋە ناسارالارغا ئۆزلىرىنىڭ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەقىقىي ئەگەشكۈچىلىرى ئەمەسلىكىنى، ئەكسىچە مۇسۇلمانلارنىڭ ئۇنىڭ تەۋھىد دىنىغا ۋارىسلىق قىلغانلىقىنى ئەسكەرتىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئىبراھىمىي دىنلارنىڭ ئەڭ ئاخىرقى ۋە مۇكەممەل شەكلى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئىسلام ۋە قۇرئان كەرىم ئىنسانلارنى ھەقىقەتەن ئەڭ ئالىي مەقسەت — يەككە ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشقا يېتەكلەيدۇ. بۇ ئايەت ئارقىلىق ئىسلامنىڭ ئەسلىدىنلا پاك ۋە ئاددىي ئىتىقادقا ئاساسلانغانلىقىنى، ھەر قانداق ئادەم بۇ ئىتىقادنى قوبۇل قىلىپ، ئاللاھنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشەلەيدىغانلىقىنى چۈشىنىمىز.