Аль-Бакара сүресі — Аят 133

1. Қиын сөздердің мағынасы:

• ﴿أَمْ كُنتُمْ شُهَدَاءَ﴾: "Әлде сендер куә болдыңдар ма?" — яғни, "Сендер сол уақытта сол жерде болып, көріп тұрдыңдар ма?"
• ﴿شُهَدَاءَ﴾: "куәгерлер" — бұл жерде "қатысушылар, көргендер" деген мағынада.
• ﴿حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ﴾: "Яғқұпқа өлім келді" — яғни, өлімнің алдында, өмірінің соңғы сәттерінде.
• ﴿مَا تَعْبُدُونَ مِن بَعْدِي﴾: "Менен кейін неге құлшылық етесіңдер?" — яғни, мен өлгеннен кейін кімге табынасыңдар?
• ﴿إِلَٰهًا وَاحِدًا﴾: "Бір ғана Тәңірге" — жалғыз Аллаһқа.
• ﴿مُسْلِمُونَ﴾: "Мұсылмандар" — яғни, Аллаһқа бойсұнып, мойынсұнғандар.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аятта Аллаһ Тағала Яһудилерге сөз қаратып: "Сендер Яғқұп пайғамбарға өлім келген кезде сол жерде болып, оның балаларына айтқан сөздеріне куә болдыңдар ма?" — деп сұрайды. Яғқұп (ғ.с.) өмірінің соңғы сәттерінде балаларын жинап алып, оларға: "Мен өлгеннен кейін кімге құлшылық етесіңдер?" — деп сұрайды. Оның балалары: "Біз сенің Тәңіріңе және ата-бабаларың Ибраһим, Исмаил, Исхақтың Тәңіріне — жалғыз Аллаһқа құлшылық етеміз. Біз Оған толықтай мойынсұнып, бағынған мұсылмандармыз" — деп жауап береді. Бұл жерде Исмаил (ғ.с.) Яғқұптың балаларына атасы емес, көкесі (ағасы) болғанымен, араб тілінде көкені де "әке" деп атау дәстүрі бар. Сондай-ақ, бұл аят Яғқұптың да, оның бабалары Ибраһим, Исмаил, Исхақтың да бір Аллаһқа сенген таза монотеистер (таухидшілер) болғанын көрсетеді. Яғни, олардың барлығы бір Аллаһқа құлшылық етіп, Оған мойынсұнған мұсылмандар болған.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Бұл аят Исламның тек Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) дәуірінде ғана пайда болған дін емес, керісінше, Ибраһим, Исмаил, Исхақ, Яғқұп сияқты ұлы пайғамбарлардың барлығы бір Аллаһқа сенген таза таухид дінін ұстанғанын көрсетеді. Бұл Исламның адамзат тарихымен терең тамырлас, ежелден келе жатқан шынайы дін екенін дәлелдейді.
• Яғқұп пайғамбардың өлім алдында балаларына ең маңызды сұрақты — иман мен таухид туралы сұрақты қоюы, әрбір ата-ананың балаларына ең алдымен дұрыс сенім мен иманды үйретуі керектігін көрсетеді. Бұл — ата-ананың бала алдындағы ең үлкен жауапкершілігі.
• Балалардың әкелеріне берген жауабы — олардың имандарының беріктігін, бір Аллаһқа деген сенімдерінің айқындығын және Оған толық мойынсұнғандықтарын білдіреді. Бұл әрбір мұсылманның өз иманын саналы түрде, анық білуі және оны ұрпағына мұра етіп қалдыруы қаншалықты маңызды екенін үйретеді.
• Аяттағы "мұсылмандармыз" деген сөз — Исламның мәні тек атауда емес, Аллаһқа шын жүректен бойсұнып, Оның әмірлеріне мойынсұнуда екенін көрсетеді. Бұл әрбір адамды Исламның шынайы мәнін түсінуге және оны өмірінде ұстануға шақырады.
• Бұл аят бізге Исламның қарапайым әрі айқын негізін — жалғыз Аллаһқа сену мен Оған мойынсұнуды — ұрпақтан ұрпаққа жеткізудің маңыздылығын еске салады. Ислам — бұл ата-бабалардан келе жатқан, адамзаттың барлық пайғамбарлары уағыздаған таза әрі мәңгілік дін.