سوره بقرہ — آيت 155

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• وَلَنَبْلُوَنَّكُم: ۽ يقيناً اسان اوھان کي آزمائينداسين ۽ پرکينداسين.
• الْخَوْفِ: ڊپ ۽ خوف، يعني دشمن جو خوف ۽ خطرو.
• الْجُوعِ: بک، يعني کاڌي جي کوٽ ۽ قحطي.
• نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ: مال ۾ گھٽتائي، يعني دولت جو ضايع ٿيڻ يا حاصل ڪرڻ ۾ مشڪلات.
• الْأَنفُسِ: جانين ۾ گھٽتائي، يعني بيمارين، حادثن، موت يا الله جي راهه ۾ شهادت ذريعي.
• الثَّمَرَاتِ: ميون ۽ پيداوار ۾ گھٽتائي، يعني فصلن جي خراب ٿيڻ يا گھٽ پيدا ٿيڻ سبب.
• الصَّابِرِينَ: صبر ڪرڻ وارا، اهي جيڪي مصيبتن تي صبر ۽ استقامت اختيار ڪن ٿا.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي مؤمنن کي خبردار ڪري ٿو ته هو ضرور کين آزمائش ۾ وجهندو، پر اهي آزمائشون مڪمل تباهي واريون نه هونديون، بلڪه ”ڪجهه“ يعني محدود ۽ عارضي نوعيت جون هونديون. اهي آزمائشون مختلف شڪلين ۾ اينديون: ڪڏهن دشمن جو خوف ۽ ڊپ، ڪڏهن بک ۽ قحطي، ڪڏهن مال ۽ دولت جي گھٽتائي — ڇا اهڙي طرح جو ڪاروبار ۾ نقصان ٿئي يا حاصل ڪرڻ مشڪل ٿي پوي — ۽ ڪڏهن جانين جي گھٽتائي بيمارين، حادثن، موت يا الله جي راهه ۾ شهادت ذريعي، ۽ ڪڏهن ميون ۽ فصلن جي گھٽتائي يا خرابي ذريعي.

ان سڀني آزمائشن جو مقصد اهو آهي ته ظاهر ٿي وڃي ته ڪير سچو مومن ۽ فرمانبردار آهي ۽ ڪير نافرمان آهي. الله تعاليٰ کي اڳ ۾ ئي هر شيءِ جو علم آهي، پر هي آزمائش انسانن جي عملن کي ظاهر ڪرڻ ۽ کين جزا يا سزا جو حقدار بڻائڻ لاءِ آهي.

پوءِ الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي حڪم ڏئي ٿو ته صبر ڪرڻ وارن کي خوشخبري ڏيو. اهڙن صابرن لاءِ دنيا ۽ آخرت ۾ اهڙا اجر ۽ انعام آهن جيڪي کين خوش ۽ مطمئن ڪري ڇڏيندا. صبر ڪرڻ وارا اهي آهن جيڪي مصيبتن ۽ تڪليفن تي الله جي حڪم تي راضي رهن ٿا، دل ۾ شڪايت نه ٿا ڪن، ۽ الله جي واعدي تي يقين رکن ٿا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• آزمائش ايمان جو حصو آهي: الله تعاليٰ پنهنجي مؤمنن کي آزمائي ٿو ته جيئن سندن سچائي ۽ صبر ظاهر ٿئي. اهو ئي سبب آهي جو دنيا ۾ ڪنهن به مؤمن کي آزمائشن کان آجو نه ٿو ڇڏيو وڃي.
• آزمائشون محدود ۽ عارضي آهن: الله تعاليٰ ”ڪجهه“ جي لفظ سان ٻڌايو ته آزمائشون مڪمل تباهي واريون نه هونديون، بلڪه محدود ۽ عارضي نوعيت جون هونديون. هي مؤمنن لاءِ وڏي تسلي ۽ اميد جي ڳالهه آهي.
• صبر جو عظيم مقام: صبر ڪرڻ وارن کي الله تعاليٰ پاڻ خوشخبري ڏني آهي. صبر اهو زيور آهي جيڪو انسان کي الله جي ويجهو ڪري ٿو ۽ آخرت ۾ بلند درجا عطا ڪرائي ٿو.
• مصيبتن ۾ الله جي حڪمت: خوف، بک، مال جي گھٽتائي، جانين ۽ ميون جي نقصان ۾ به الله جي وڏي حڪمت لڪل آهي. اهي آزمائشون انسان کي الله جي طرف موٽائين ٿيون ۽ کيس دنيا جي عارضي حيثيت جي ياد ڏيارين ٿيون.
• اسلام ۾ اميد ۽ خوشخبري: الله تعاليٰ صرف آزمائش جو ذڪر نه ڪيو، بلڪه صابرن کي خوشخبري به ڏني. اهو ظاهر ڪري ٿو ته اسلام ۾ هميشه اميد ۽ خوشخبري جو پهلو غالب آهي، ۽ هر مشڪل سان گڏ آساني به آهي.
• دعوت ۽ ترغيب: هي آيت مؤمنن کي ترغيب ڏئي ٿي ته هو مصيبتن ۾ صبر ڪن ۽ الله جي واعدي تي يقين رکن، ڇاڪاڻ ته صبر جو بدلو الله تعاليٰ پاڻ عطا فرمائيندو آهي ۽ اهو هرگز ضايع نه ٿيندو.