સૂરા અલ-બકરા — આયત 190

૧) શબ્દોના અર્થ:

• وَقَاتِلُوا: અને યુદ્ધ કરો, જિહાદ કરો.
• فِي سَبِيلِ اللَّهِ: અલ્લાહના માર્ગમાં, એટલે કે અલ્લાહની આજ્ઞાપાલન અને તેના દીનની ઉન્નતિ માટે.
• الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ: તે લોકો સામે જે તમારી સાથે યુદ્ધ કરે છે.
• وَلَا تَعْتَدُوا: અને હદ વટાવો નહીં, જુલમ ન કરો.
• الْمُعْتَدِينَ: હદ વટાવનારા, જુલમ કરનારા લોકો.

૨) આયતની તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા મુમિનોને હુકમ આપે છે કે તેઓ અલ્લાહના માર્ગમાં એવા લોકો સામે યુદ્ધ કરે જે તેમની સાથે યુદ્ધ કરે છે અને તેમને દીનથી રોકવા માંગે છે. આ યુદ્ધ ફક્ત અલ્લાહના કલમની ઉન્નતિ અને તેના દીનની રક્ષા માટે હોવું જોઈએ, કોઈ દુન્યવી લાભ, ગુસ્સો કે બદલાની ભાવનાથી નહીં.

સાથે જ અલ્લાહે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે યુદ્ધમાં પણ હદ વટાવવી નહીં. એટલે કે નિર્દોષ લોકો—જેમ કે સ્ત્રીઓ, બાળકો, વૃદ્ધો, માંદા લોકો અને જે લોકો યુદ્ધમાં સામેલ નથી—તેમની હત્યા કરવી નહીં, લાશો સાથે દુર્વ્યવહાર કરવો નહીં, અને લૂંટફાટ કે વિશ્વાસઘાત જેવા કાર્યો કરવા નહીં. આ બધી બાબતો ઇસ્લામી યુદ્ધના નૈતિક નિયમો છે.

શરૂઆતના ઇસ્લામમાં મુસ્લિમોને યુદ્ધથી રોકવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ હિજરત પછી જ્યારે મક્કાના મુશરિકોએ મુસ્લિમો સામે યુદ્ધ શરૂ કર્યું, ત્યારે આ આયત દ્વારા યુદ્ધની પરવાનગી આપવામાં આવી—પણ ફક્ત તેમના સામે જ જેઓ પહેલા યુદ્ધ કરે. અલ્લાહ તઆલા હદ વટાવનારાઓને પસંદ નથી કરતો, કારણ કે તે ન્યાય અને સંયમને પ્રેમ કરે છે.

૩) આયતમાંથી શીખવા મળતા ફાયદા:

• ઇસ્લામ શાંતિનો ધર્મ છે; યુદ્ધ ફક્ત આત્મરક્ષા અને દીનની રક્ષા માટે છે, આક્રમણ માટે નહીં.
• ઇસ્લામમાં યુદ્ધના પણ ઉમદા નૈતિક નિયમો છે—નિર્દોષોને નુકસાન ન કરવું, હદ ન વટાવવી.
• અલ્લાહ ન્યાયપ્રિય છે અને જુલમને પસંદ નથી કરતો; તેથી મુસ્લિમોએ પણ ન્યાય અને સંયમનું પાલન કરવું જોઈએ.
• આ આયત દર્શાવે છે કે ઇસ્લામનો દરેક હુકમ માનવતાના હિત અને ન્યાય પર આધારિત છે.
• જે લોકો અલ્લાહના માર્ગમાં સંયમ સાથે યુદ્ધ કરે છે, તેઓ અલ્લાહના પ્રિય બની જાય છે, અને આ દીનની ઉન્નતિનું સાધન છે.