بقرہ سۈرىسى — ئايەت 200

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• قَضَيْتُمْ: ئادا قىلدىڭلار، تاماملىدىڭلار.
• مَنَاسِكَكُمْ: مەناسىك — "مەنسەك"نىڭ كۆپلۈكى بولۇپ، ئىبادەت ئەمەللىرى، خۇسۇسەن ھەج ئەمەللىرىنى كۆرسىتىدۇ.
• ذِكْرًا: ئەسلىش، ياد قىلىش، تىلغا ئېلىش.
• خَلَاقٍ: نەسىپ، ھەسسە، پايدا.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ھەج ئەمەللىرىنى تاماملىغاندىن كېيىن قانداق قىلىش كېرەكلىكىنى ئۆگىتىدۇ. ئەي مۇسۇلمانلار! ھەجنىڭ ئەمەللىرىنى، يەنى ئىھرام، تەۋاپ، سەئي، مىنادا تۇرۇش، جەمەراتقا تاش ئېتىش ۋە قۇربانلىق قىلىش قاتارلىق ئىبادەتلەرنى تاماملىغىنىڭلاردىن كېيىن، ئاللاھنى كۆپ ئەسلىڭلار، ئۇنىڭغا كۆپ ھەمدۇ-سانا ئېيتىڭلار. ئەرەبلار ئىسلامدىن ئىلگىرى ھەجدىن قايتقاندا ئاتا-بوۋىلىرىنىڭ پەخىرلىك ئىشلىرىنى، ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ شەرىپىنى تىلغا ئېلىپ، ئۇلارنى ماختاش بىلەن مەشغۇل بولاتتى. سىلەرمۇ ئاللاھنى ئەسلىشتە ئاتا-بوۋىلىرىڭلارنى ئەسلىگەندەك ياكى ئۇنىڭدىنمۇ كۈچلۈك ۋە كۆپرەك ئەسلىڭلار. چۈنكى سىلەرگە يەتكەن ھەر بىر نېئمەت ئاللاھنىڭ تەرىپىدىن بولغاچقا، ئۇنىڭغا شۈكرى قىلىش ۋە ئۇنى ئەسلىش ئەڭ لايىقتۇر.

ئاندىن ئاللاھ تائالا كىشىلەرنىڭ ئىككى خىل بولىدىغانلىقىنى بايان قىلىدۇ: بەزى كىشىلەر پەقەت دۇنيانىلا كۆزلىگەن بولۇپ، ئۇلار ئاللاھتىن پەقەت دۇنيالىق نېئمەتلەرنى — ساغلاملىق، مال-مۈلۈك، بالىلار ۋە باشقا دۇنيالىق مەنپەئەتلەرنى سورايدۇ. ئۇلار ئاخىرەت ئۈچۈن ھېچقانداق ئەمەل قىلمايدۇ ۋە ئاخىرەتنى ئەسلىمەيدۇ. شۇڭا ئۇلار ئۈچۈن ئاخىرەتتە ھېچقانداق نەسىپ ۋە پايدا يوق. ئۇلارنىڭ ئاخىرەتتىن ھەسسىسىز قېلىشىنىڭ سەۋەبى — ئۇلارنىڭ پەقەت دۇنياغا بېرىلىپ كەتكەنلىكى ۋە ئاخىرەتتىن يۈز ئۆرۈگەنلىكىدۇر.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىبادەتلەرنى تاماملىغاندىن كېيىن ئاللاھنى كۆپ ئەسلىش كېرەكلىكى، بۇ ئىماننىڭ كۈچلۈكلۈكىنى ۋە ئاللاھقا بولغان مۇھەببەتنى ئىپادىلەيدۇ.
• ئاللاھنى ئەسلىش ئاتا-بوۋىلارنى ماختاشتىن ئۈستۈن تۇرۇشى كېرەك، چۈنكى بارلىق نېئمەتلەر ئاللاھنىڭ ئاتاسىدۇر.
• پەقەت دۇنيانى كۆزلەپ، ئاخىرەتنى ئۇنتۇپ قېلىش ئەقىلسىزلىقتۇر؛ مۇئمىن كىشى دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ ئىككىسى ئۈچۈن تىرىشىشى كېرەك.
• ئىسلام دىنى بىزنى پەقەت دۇنيالىق مەنپەئەتكە ئەمەس، بەلكى ئاخىرەتلىق سائادەتكە ئېرىشىشكە يېتەكلەيدۇ.
• ئاللاھنى ئەسلىش ۋە شۈكرى قىلىش ئىنساننىڭ قەلبىنى تىنچلاندۇرىدۇ ۋە ئۇنىڭغا روھىي كۈچ بېرىدۇ.