સૂરા અલ-બકરા — આયત 200

શબ્દોની સમજૂતી:

• قَضَيْتُم: તમે પૂર્ણ કર્યું, સમાપ્ત કર્યું.
• مَنَاسِكَكُمْ: તમારા ઇબાદતના કાર્યો (હજના ઇબાદતી કાર્યો, જેમ કે તવાફ, સઈ, રમી, કુરબાની વગેરે). એકવચન "મન્સક" છે.
• فَاذْكُرُوا اللَّهَ: તો અલ્લાહનું ઝિક્ર કરો, તેની તસબીહ અને તારીફ કરો.
• كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ: જેમ તમે તમારા પિતૃઓ (વડવાઓ)નું ઝિક્ર કરો છો, તેમ. અરબ લોકો હજ પૂર્ણ થયા પછી પોતાના વડવાઓની શાન અને ગૌરવનું વર્ણન કરતા હતા.
• أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا: અથવા તેનાથી પણ વધુ ઝિક્ર કરો.
• خَلَاقٍ: હિસ્સો, નસીબ, ભાગ.

આયતની તફસીર:

પછી જ્યારે તમે તમારા હજના ઇબાદતી કાર્યો પૂર્ણ કરી લો — એટલે કે તવાફ, સઈ, જમરાત પર કંકરા મારવી અને કુરબાની જેવા કાર્યોથી ફારિગ થઈ જાઓ — તો અલ્લાહ તઆલાનું ઝિક્ર કરો, તેની તકબીર કહો અને તેની પ્રશંસા કરો. અને તે ઝિક્ર એટલું કરો જેટલું તમે પોતાના વડવાઓની શાન-શૌકત અને ગૌરવનું વર્ણન કરતા હતા, અથવા તેનાથી પણ વધુ. કારણ કે દરેક નેઅમત — સ્વાસ્થ્ય, ધન-દોલત, સંતાન, સુરક્ષા — બધું જ અલ્લાહ તઆલા તરફથી છે, તેથી તેનું ઝિક્ર સૌથી વધુ હકદાર છે.

પછી અલ્લાહ તઆલા લોકોના ઇરાદાઓમાંના ફરક તરફ ધ્યાન દોરે છે અને ફરમાવે છે: લોકોમાં એવા પણ લોકો છે — જે મુશરિક અને કાફિર છે — જેઓ ફક્ત દુનિયાને જ ચાહે છે. તેઓ દુઆમાં ફક્ત આ જ કહે છે: "અય અમારા રબ! અમને દુનિયામાં જ સ્વાસ્થ્ય, ધન, સંતાન અને સુખ-સગવડ આપ." તેઓ આખિરતની કોઈ તૈયારી કરતા નથી, ન આખિરતની ચિંતા કરે છે. આવા લોકો માટે આખિરતમાં કોઈપણ પ્રકારનો ભાગ કે હિસ્સો નથી, કારણ કે તેઓએ પોતે જ આખિરતથી મુખ ફેરવી લીધું છે અને પોતાની બધી ઇચ્છાઓ ફક્ત દુનિયા સુધી જ મર્યાદિત રાખી છે.

આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

1. ઇબાદત પછી ઝિક્રનું મહત્વ: હજ જેવી મહાન ઇબાદત પૂર્ણ કર્યા પછી પણ અલ્લાહનું ઝિક્ર ચાલુ રાખવું જોઈએ. ઇબાદતનો અંત એ ઝિક્રનો અંત નથી, પરંતુ ઝિક્રની શરૂઆત છે.
2. અલ્લાહનો હક સૌથી વધુ: જો આપણે આપણા વડવાઓ, મિત્રો કે પ્રિયજનોની પ્રશંસા અને યાદગીરી કરી શકીએ છીએ, તો અલ્લાહ તઆલા — જે દરેક નેઅમતનો સ્રોત છે — તેનું ઝિક્ર તો તેનાથી પણ વધુ અને ઊંડા પ્રેમથી થવું જોઈએ.
3. દુનિયા અને આખિરતનો સંતુલન: આ આયત આપણને