سوره بقره — آیه 245

معانی کلمات:

• قرضاً حسناً: انفاق و بخشش خالصانه و پاکیزه در راه خدا، بدون منت و ریا.
• یَقبِضُ: تنگ گرفتن روزی و محدود کردن آن.
• یَبسُطُ: گسترش دادن و فراخ کردن روزی.

تفسیر:

خداوند متعال در این آیه با بیانى زیبا و محبتآمیز، بندگان خود را به انفاق در راه خویش تشویق میکند و میفرماید: کیست آن کس که به خداوند قرض نیکویی دهد؛ یعنی از مال حلال خود، با نیت پاک و قلب سلیم، در راه رضای او انفاق کند تا خداوند آن را برایش چندین برابر و به اندازهای که جز او کسی شماره آن را نمیداند، افزایش دهد؟ این تعبیر نشاندهنده لطف و کرم بیپایان خداوند است که انفاق بندگان را به منزله قرض دادن به خودش دانسته و وعده پاداش مضاعف داده است.

سپس خداوند میفرماید: این خداست که روزی را تنگ میکند و یا فراخ میگرداند؛ اوست که به هر کس بخواهد، بر اساس حکمت بالغهاش، روزی محدود میدهد و به هر کس بخواهد، وسعت میبخشد. پس بندگان نباید از تنگدستی یا ترس از فقر، از انفاق بازمانند، چرا که روزیدهنده خداست و او به حال بندگان آگاه است. در پایان نیز میفرماید: و به سوی او بازگردانده میشوید؛ یعنی سرانجام همه شما پس از مرگ به سوی خدا بازمیگردید و او پاداش و جزای اعمال شما را به طور کامل خواهد داد.

فواید و پیامهای آیه:

• انفاق در راه خدا نه تنها کاستن از مال نیست، بلکه موجب افزایش و برکت آن است و خداوند آن را چندین برابر جبران میکند.
• خداوند با تعبیر «قرض دادن به خود»، بندگان را به انفاق ترغیب میکند تا بدانند که هیچ بخششی در راه او بینتیجه نمیماند.
• روزی و فقر و غنا به دست خداست؛ پس انسان نباید به خاطر ترس از فقر، از انفاق خودداری کند، بلکه باید بر خدا توکل نماید.
• یادآوری بازگشت به سوی خداوند، انگیزهای قوی برای انجام اعمال نیک و پرهیز از بخل و دنیاپرستی است.
• این آیه نشان میدهد که اسلام دین سخاوت، ایثار و همدلی است و مسلمانان را به کمک به یکدیگر و ساختن جامعهای پر از محبت و برکت دعوت میکند.