سوره بقره — آیه 57

معانی کلمات:

• ظَلَّلْنَا: سایه افکندیم، پوشاندیم.
• الْغَمَامَ: ابر، ابری که سایه می‌افکند.
• الْمَنَّ: ماده‌ای شیرین و خوشمزه مانند عسل که بر درختان یا زمین می‌نشست.
• السَّلْوَى: پرنده‌ای کوچک و خوش‌گوشت مانند بلدرچین (سُمانی).
• طَیِّبَاتِ: پاکیزه‌ها و لذیذها، چیزهای حلال و پاکیزه.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه‌ی بیان نعمت‌های خود بر بنی‌اسرائیل، به یکی دیگر از الطاف بزرگ خویش اشاره می‌کند: در آن هنگام که بنی‌اسرائیل در بیابان سرگردان بودند و از شدت گرما و بی‌آبی رنج می‌بردند، خداوند ابری را بر فراز آنان سایه‌گستر کرد تا از سوزش آفتاب در امان باشند. همچنین برای آنان دو نوع غذای پاکیزه و لذیذ فرو فرستاد: «مَنّ» که ماده‌ای شیرین و گوارا همانند عسل بود و «سَلوی» که پرنده‌ای لذیذ و خوش‌گوشت بود. به آنان فرمان داده شد که از این روزی‌های پاکیزه و حلال که خداوند برایشان فراهم کرده، بخورند و شکرگزار باشند و از نافرمانی و ناسپاسی بپرهیزند. اما آنان با وجود این همه نعمت، کفران کردند و نافرمانی نمودند. خداوند تأکید می‌فرماید که این ناسپاسی‌ها هیچ زیانی به خداوند نمی‌رساند، زیرا خداوند بی‌نیاز مطلق است و طاعت و معصیت بندگان نه سودی به او می‌رساند و نه زیانی؛ بلکه این خود بنی‌اسرائیل بودند که با کفران نعمت و سرپیچی از فرمان، به خویشتن ظلم کردند و خویش را از پاداش‌های الهی محروم ساختند و در معرض عذاب و کیفر قرار دادند.

فواید و درس‌های آیه:

1. خداوند مهربان، در سخت‌ترین شرایط، نعمت‌های خود را بر بندگانش ارزانی می‌دارد و هیچ‌گاه بندگانش را فراموش نمی‌کند؛ پس ما نیز باید در سختی‌ها به لطف و رحمت او امیدوار باشیم.
2. نعمت‌های الهی وسیله‌ای برای آزمایش بندگان است؛ باید از آن‌ها در راه درست و شکرگزاری استفاده کنیم، نه در راه نافرمانی و سرکشی.
3. کفران نعمت و ناسپاسی، تنها به خود انسان آسیب می‌زند و او را از فیض‌های بی‌پایان الهی محروم می‌سازد؛ پس شکرگزاری، کلید افزایش نعمت‌ها و خوشبختی است.
4. خداوند نه به طاعت ما نیاز دارد و نه از معصیت ما ضرری می‌بیند؛ این ما هستیم که با اعمال خود، سرنوشت خویش را می‌سازیم و بهشت و جهنم خود را رقم می‌زنیم. پس هوشیار باشیم و با ایمان و عمل صالح، سعادت خود را تأمین کنیم.