سوره طه — آیه 115

معانی کلمات:

• عهدنا: سفارش و وصیت کردیم.
• فنسی: پس فراموش کرد (و در اینجا به معنای ترک کردن و عمل نکردن به وصیت نیز آمده است).
• عزمًا: ارادهی استوار، صبر و شکیبایی در برابر وسوسه.

تفسیر آیه:

به یقین، ما پیش از این (در آغاز آفرینش) به آدم سفارش مؤکد کردیم که از آن درخت ممنوع نخورد و او را از وسوسههای شیطان برحذر داشتیم و هشدار دادیم که شیطان دشمن او و همسرش است و مبادا آن دو را از بهشت بیرون کند تا در دنیا دچار رنج و مشقت شوند. اما آدم این سفارش را فراموش کرد (یعنی در عمل از آن غافل شد و تسلیم وسوسهی شیطان گردید) و از آن درخت خورد. ما در وجود او ارادهای استوار و پایداری در برابر این نهی نیافتیم؛ یعنی او نتوانست در برابر وسوسهی شیطان صبر و مقاومت کافی از خود نشان دهد و عهد ما را حفظ کند.

فواید و درسهای آیه:

1. بشر بودن پیامبران: این آیه نشان میدهد که پیامبران الهی نیز مانند سایر انسانها ممکن است دچار سهو و فراموشی شوند، اما این امر از مقام عصمت آنان در دریافت و ابلاغ وحی نمیکاهد. خداوند با بیان این داستان، به ما میآموزد که نباید از انسانها انتظار عصمت مطلق داشته باشیم و در عین حال، نباید خطای پیامبران را بهانهای برای زیر سؤال بردن رسالت آنان قرار دهیم.
2. اهمیت سفارشپذیری و عزم: خداوند در این آیه بر اهمیت «عزم» و ارادهی استوار در برابر وسوسهها تأکید میکند. مؤمن باید با تقویت اراده و توکل بر خدا، در برابر گناه و لغزشها مقاومت کند و بداند که سستی در تصمیم، زمینهساز سقوط و نافرمانی است.
3. بازگشت به سوی خدا: با وجود لغزش آدم، خداوند او را رها نکرد و توبهاش را پذیرفت. این درس بزرگی برای همهی ماست که اگر خطایی از ما سر زد، ناامید نشویم و با توبه و بازگشت به درگاه الهی، جبران کنیم؛ زیرا درِ توبه همیشه به روی بندگان باز است.
4. هشدار درباره دشمنی شیطان: یادآوری این داستان، هشدار جدی به انسان است که شیطان دشمن دیرینهی اوست و باید همیشه هوشیار باشد و فریب وسوسههای او را نخورد. غفلت از این دشمن، عاقبتی جز دوری از رحمت الهی ندارد.