Аль-Анбия сүрөсү — Аят 22

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• لَوْ كَانَ فِيهِمَا — «Эгерде алардын (асман менен жердин) ичинде болсо».
• آلِهَةٌ — «кудайлар» (көптүк санда, «илах» сөзүнүн жалпылыгы).
• إِلَّا اللَّهُ — «Аллахтан башка» (бул жерде «исключение» маанисинде эмес, «غير» — «башка» маанисинде келген).
• لَفَسَدَتَا — «алар (асман менен жер) бузулуп кетмек» (табигый түзүлүшү, тартиби бузулмак).
• فَسُبْحَانَ اللَّهِ — «Аллах аруу-таза» (Ага тиешеси жок нерселерден пак).
• رَبِّ الْعَرْشِ — «Арштын Раббиси» (Арш — Аллахтын эң улуу жаралганы).
• عَمَّا يَصِفُونَ — «алар сүрөттөп жаткан нерселерден» (каапырлардын жалган сүрөттөөлөрүнөн).

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта Өзүнүн жалгыздыгын жана кудуреттүүлүгүн далилдеп жатат. Эгерде асман менен жерде Аллахтан башка дагы кудайлар болгондо, алардын ар бири өзүнүн эркин жүргүзүп, бири-бирине каршы чыгып, талашып-тартышмак. Мындай талаш-тартыштын натыйжасында асман менен жердин тартиби бузулуп, бүткүл жаратылыш кыйроого учурамак. Бирок биз көрүп тургандай, асман менен жердин тартиби так, шайкеш жана туруктуу — бул Аллахтын жалгыз экендигинин ачык далили. Ошондуктан Аллах Өзүнүн улуулугун билдирип, Арштын Раббиси катары каапырлардын Ага тиешеси жок жалган сүрөттөөлөрүнөн аруу жана пак экендигин жарыялайт. Алар Аллахка шерик кошуп, Ага жалган нерселерди таңуулап жатышат, бирок Аллах алар айткан нерселердин баарынан бийик жана таза.

1. Аяттан алынуучу пайдалар:

• Бул аят Аллахтын жалгыздыгын (таухид) акыл менен далилдөөнүн эң күчтүү жолун көрсөтөт: эгер көп кудай болгондо, ааламдын тартиби бузулмак. Ал эми ааламдын тартиби анын Жаратуучусунун бир экендигин далилдейт.
• Асман менен жердин шайкештиги, табияттын мыйзамдарынын тактыгы — Аллахтын кудуретинин жана бирдигинин ачык белгилери. Бул ар бир адамды ой жүгүртүүгө жана Аллахты таанууга чакырат.
• Аллах Арштын Раббиси катары эң улуу жаралганын башкарып турат. Бул Анын кудуретинин чексиздигин жана бардык нерседен жогору экендигин билдирет.
• Каапырлардын жалган сүрөттөөлөрүнөн Аллах аруу жана пак. Бул бизге Аллах жөнүндө сүйлөгөндө жана ойлогондо эң адептүү, эң таза сөздөрдү колдонуубуз керектигин үйрөтөт.
• Бул аят Исламдын негизги акыйдасын — Аллахтын бирдигин — жөнөкөй жана түшүнүктүү акыл далили менен жеткирет. Бул Исламдын акыйдасынын акылга жана табияттын мыйзамдарына толук шайкеш келгендигин көрсөтөт.
• Ааламдагы тартип, шайкештик жана туруктуулук — Аллахтын жалгыздыгынын жана Анын жаратуучулук кудуретинин далили. Бул ар бир адамды Аллахка ыйман келтирүүгө жана Анын улуулугун моюнга алууга чакырат.