سوره انبیا — آیه 22

معانی کلمات:

• آلِهَةٌ: جمع «إله» به معنای معبودان و خدایان.
• إِلَّا: در اینجا به معنای «غیر» و «بهجز» است.
• لَفَسَدَتَا: هر آینه فاسد و تباه میشدند (منظور آسمانها و زمین است).
• سُبْحَانَ: تنزیه و پاک دانستن خدا از هر عیب و نقص.
• الْعَرْش: عرش، به معنای تخت فرمانروایی و جایگاه تدبیر امور جهان است.
• یَصِفُونَ: وصف میکنند، نسبت میدهند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه دلیل روشنی بر یگانگی خود در الوهیت و ربوبیت بیان میکند و میفرماید: اگر در آسمانها و زمین، معبودان و خدایان متعددی بهجز خدای یکتا وجود داشتند که هر یک بخواهند اراده و فرمان خود را در جهان اجرا کنند، قطعاً نظام آسمانها و زمین تباه و درهم میریخت. دلیل آن روشن است؛ زیرا اگر دو یا چند خدا میبودند، هر یک میکوشید تا اراده خود را بر دیگری تحمیل کند و میان آنها نزاع و کشمکش درمیگرفت و در نتیجه، نظم کائنات از بین میرفت و جهان به ویرانی کشیده میشد. اما میبینیم که آسمانها و زمین بر پایه نظمی شگفتانگیز و استوار در حرکتاند و هیچگونه اختلالی در آنها رخ نمیدهد؛ پس این خود گواه روشنی است که تنها یک خدا، آن هم خدای یکتا و بینیاز، این جهان را اداره میکند.

سپس خداوند خود را از هر آنچه مشرکان و کافران درباره او میگویند، پاک و منزه میداند و میفرماید: «فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا یَصِفُونَ» یعنی منزه است خداوندی که پروردگار عرش و فرمانروای مطلق جهان است، از آنچه آنان (مشرکان) به دروغ و افترا به او نسبت میدهند؛ مانند اینکه برای او شریک و همتا قائل میشوند یا او را به نقص و عجز متصف میکنند. او پادشاه حقیقی و مالک همه چیز است و هیچکس در فرمانروایی او شریک نیست.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید و یگانگی خداوند، پایه و اساس نظم جهان است؛ هر جا که شرک و چندخدایی راه یابد، فساد و تباهی پدید میآید.
2. این آیه دلیلی عقلی بر اثبات یگانگی خداوند ارائه میدهد؛ زیرا وجود چند خدا مستلزم فساد نظام هستی است و چون نظام هستی بر اساس نظم و استواری است، پس خداوند یکتاست.
3. خداوند از هر نقص و عیبی منزه است و هیچ صفتی که شایسته او نباشد، به او نسبت داده نمیشود؛ پس باید او را با صفات کمال و جلال توصیف کرد.
4. عرش خداوند نماد عظمت و فرمانروایی مطلق اوست؛ او بر همه جهان حکومت میکند و هیچکس در این حکومت شریک نیست.
5. انسان با تأمل در نظم و انسجام جهان، به عظمت خالق پی میبرد و در برابر او خضوع و فروتنی میکند و از شرک و بتپرستی دوری میگزیند.