انبیاء سۈرىسى — ئايەت 22

1. ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• «لَوْ كَانَ فِيهِمَا»: ئەگەر ئاسمان-زېمىندا بولسا ئىدى.
• «آلِهَةٌ»: مەبۇدلار، يەنى چوقۇنۇشقا لايىق دەپ قارالغان نەرسىلەر.
• «إِلَّا اللَّهُ»: بۇ يەردە «غەيرۇللاھ» مەنىسىدە، يەنى ئاللاھتىن باشقا.
• «لَفَسَدَتَا»: ئەلۋەتتە ئاسمان-زېمىننىڭ تەرتىپى بۇزۇلۇپ، ھالاكەتكە يۈزلەنگەن بولاتتى.
• «فَسُبْحَانَ اللَّهِ»: ئاللاھ پاك ۋە مۇقەددەستۇر.
• «رَبِّ الْعَرْشِ»: ئەرشنىڭ رەببى، يەنى ئەرشنىڭ ئىگىسى ۋە ئۇنىڭغا ھۆكۈمرانلىق قىلغۇچى.
• «عَمَّا يَصِفُونَ»: ئۇلار (مۇشرىكلار) ئاللاھقا نىسبەت بېرىۋاتقان ناھەق ۋە يالغان سۈپەتلەردىن.

1. ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەت ئاللاھنىڭ بىرلىكىنى ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھېچقانداق مەبۇدنىڭ چوقۇنۇشقا لايىق ئەمەسلىكىنى ئىنتايىن كۈچلۈك ۋە ئەقىلگە مۇۋاپىق دەلىل بىلەن بايان قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ئەگەر ئاسمان بىلەن زېمىندا ئاللاھتىن باشقا يەنە باشقا مەبۇدلار بولغان بولسا ئىدى، ئۇ چاغدا ئاسمان-زېمىننىڭ تەرتىپى ئەلۋەتتە بۇزۇلۇپ، ھەممە ئىش قالايمىقانلىشىپ، ھالاكەتكە يۈزلەنگەن بولاتتى. چۈنكى ھەر قانداق ئىش ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق ھۆكۈمران تەرىپىدىن باشقۇرۇلسا، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا توقۇنۇش ۋە تالىشىش پەيدا بولۇپ، ئاخىرىدا ھەممە ئىش بۇزۇلىدۇ. ئەمما بىز كۆرۈۋاتقان ئاسمان-زېمىننىڭ مۇكەممەل تەرتىپى، ئۇنىڭدىكى ئىنچىكە ۋە مۇنتىزىم قانۇنىيەتلەر، كۈن بىلەن ئاينىڭ، يۇلتۇزلارنىڭ ۋە پەسىللەرنىڭ ئۆز ۋاقتىدا ۋە ئۆز ئورنىدا ئىجرا بولۇشى - بۇلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ بىرلىكىنىڭ ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھېچقانداق ئىلاھنىڭ يوقلۇقىنىڭ روشەن دەلىلىدۇر. ئەگەر ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق ئىلاھ بولغان بولسا، بۇ تەرتىپ ھەرگىز مەۋجۇت بولمايتتى.

شۇڭا ئاللاھ تائالا ئۆزىنى پاكلاپ ۋە مۇقەددەس دەپ ئېلان قىلىپ: «ئەرشنىڭ رەببى بولغان ئاللاھ، ئۇلارنىڭ ئاللاھقا نىسبەت بېرىۋاتقان يالغان سۈپەتلىرىدىن پاكدۇر» دەيدۇ. بۇ يەردە ئەرشنىڭ رەببى دەپ تىلغا ئېلىنىشى ئاللاھنىڭ ئۇلۇغ ۋە يۈكسەك مەرتىۋىسىنى، ھەمدە ئۇنىڭ پۈتۈن مەخلۇقاتلارنىڭ ئۈستىدىن ھۆكۈمرانلىق قىلغۇچى ئىكەنلىكىنى ئىپادىلەيدۇ. مۇشرىكلار ئاللاھقا باشقا شېرىكلەرنى قوشۇپ، ئۇنىڭغا ناھەق سۈپەتلەرنى نىسبەت بېرىدۇ. ئاللاھ تائالا بۇنداق يالغان ۋە ناھەق سۈپەتلەردىن پاك ۋە ئالىيدۇر.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھنىڭ بىرلىكىنى ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھېچقانداق مەبۇدنىڭ يوقلۇقىنى ئەقىل ۋە تەپەككۇر بىلەن چۈشىنىشىمىز، ھەمدە ئاللاھقا ھېچقانداق شېرىك قوشماسلىقىمىز كېرەك. ئاللاھنىڭ بىرلىكىگە ئىمان ئېيتىش قەلبىمىزگە تىنچلىق ۋە خاتىرجەملىك ئېلىپ كېلىدۇ، ئەقلىمىزنى ھەقىقەتكە يېتەكلەيدۇ. ئاللاھ تائالا بىزنى ھەقىقىي ئىمان ۋە توغرا چۈشەنچە بىلەن سەرپىيات قىلسۇن.