Аль-Анбия сүрөсү — Аят 65

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• ثُمَّ نُكِسُوا — «نُكِسُوا» деген сөз «баштары менен ылдый карай төңкөрүлүштү, кайра артка кетишти» дегенди билдирет. Бул жерде алар акыйкатты моюнга алгандан кийин кайрадан каапырлыкка, текебердикке кайтышканын туюндурат.
• عَلَىٰ رُءُوسِهِمْ — «баштарынын үстүнө», башкача айтканда, ой жүгүртүүсү бузулуп, туура жолдон адашып, акыйкаттан баш тартышты.
• لَقَدْ عَلِمْتَ — «сен чындап билдиң», «сен анык билесиң».
• مَا هَٰؤُلَاءِ يَنطِقُونَ — «булар сүйлөбөйт», «бул буттар сүйлөй албайт».

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта Ибрахим пайгамбардын (алайхис-салам) элинин кайрадан каапырлыкка жана текебердикке кайтышканын баяндайт. Алар Ибрахимдин далилдери алдында алсыз калып, акыйкатты моюнга алууга аргасыз болушкан. Бирок көп өтпөй эле текебердиктери басым кылып, кайрадан батылсыздыкка жана жалганга кайтышты. Алар Ибрахимге: «Сен бул буттардын сүйлөбөй турганын, эч нерсе айта албай турганын анык билесиң. Ошентсе да бизге алардан сура деп айтасыңбы?» — деп каршы далил келтирүүгө аракет кылышты. Бирок бул алардын өздөрүнө каршы далил болду. Анткени буттар сүйлөй албаса, демек алар кудай эмес, аларга сыйынуу бекер жана адашуу экени ачык-айкын болду. Алар акыйкатты билип туруп, ага каршы чыгышты жана өздөрүнүн жалган жолунда калышты. Бул алардын акылсыздыгын жана текебердигин көрсөтөт.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана Исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Бул аят акыйкатты моюнга алгандан кийин ага бекем туруу керектигин үйрөтөт. Текебердик жана өжөрлүк адамды акыйкаттан алыстатат.
• Ибрахим пайгамбардын (алайхис-салам) далилдери канчалык күчтүү болсо да, каапырлардын жүрөктөрүндөгү текебердик аларды туура жолго түшүүгө тоскоол болгонун көрөбүз. Бул бизге акыйкатты кабыл алуу үчүн жүрөктү тазалоо жана текебердиктен арылуу зарыл экенин эскертет.
• Аллах Таала аятта алардын өз ооздору менен айткан сөздөрүн келтирип, алардын жалган кудайларга сыйынуусунун негизсиздигин ачыктайт. Бул бизге Аллахтын сөзү канчалык даанышман жана адилеттүү экенин көрсөтөт.
• Ислам дини акылга жана далилге чакырат. Буттар сүйлөбөйт, эч нерсеге жарабайт — бул алардын кудай эмес экенинин ачык далили. Ал эми Аллах Таала — тирүү, угуучу, көрүүчү, жооп берүүчү жалгыз Кудай. Ошондуктан акылдуу адам Аллахка гана сыйынып, Ага тообо кылып, Анын буйруктарын аткарууга умтулат.
• Бул аят бизди өз иш-аракеттерибизде жана ишенимдерибизде акыйкатты издөөгө, текебердиктен алыс болууга, Аллахтын далилдерин ой жүгүртүп түшүнүүгө чакырат. Ошондо гана биз дүйнө жана акырет бактысына жетебиз.