Аль-Анбия сүресі — Аят 65

1. Сөздердің мағынасы:

• ثُمَّ نُكِسُوا — «кейін олар қайта аударылды» дегенді білдіреді. Яғни, шындықты мойындағаннан кейін қайтадан бұрынғы қате сенімдеріне қайтып кетті.
• عَلَىٰ رُءُوسِهِمْ — «бастарының үстінен» деген тіркес, бұл жерде ойларының шатасып, адасқандығын, яғни қисық ойлауға қайта оралғанын білдіреді.
• لَقَدْ عَلِمْتَ — «сен әлбетте білдің» деген мағынада.
• مَا هَٰؤُلَاءِ يَنطِقُونَ — «бұлар сөйлемейді» дегенді білдіреді. Яғни, бұл пұттардың тілі жоқ, олар сөйлей алмайды.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аят Ибраһимнің (ғ.с.) өз халқымен болған пікірталасының жалғасы. Ибраһим (ғ.с.) олардың пұттарының пайда да, зиян да келтіре алмайтынын, тіпті сөйлей де алмайтынын дәлелдеп, оларды ойлануға шақырған еді. Халық біраз уақыт шындықты мойындап, өздерінің адасқанын түсінгендей болды. Алайда көп ұзамай олар қайтадан қыңырлық пен менмендікке бой алдырып, бұрынғы қате жолдарына қайта оралды.

Олар Ибраһимге (ғ.с.): «Сен бұл пұттардың сөйлей алмайтынын әлдеқашан білесің ғой. Сонда біз олардан қалай сұраймыз?» — деп қарсы уәж айтты. Олар осыны өздеріне пайдалы дәлел деп ойлады, бірақ шын мәнінде бұл олардың өздеріне қарсы дәлел болды. Себебі, егер пұттар сөйлей алмаса, онда оларға табынудың ешбір негізі жоқ екені анық. Осылайша, олар өздерінің надандығы мен қыңырлығын тағы да көрсетті.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Шындықты мойындау — құтылудың басы. Адам батыл түрде өз қатесін мойындап, одан бет бұруы керек. Қыңырлық пен менмендік адамды адасудың тереңіне батырады.
• Ақиқатқа қарсы дәлелсіз таласу — надандық белгісі. Пұттар сөйлемейтінін біле тұра, оларды қорғауға тырысу — ойдың шатасқанын көрсетеді.
• Ислам — ақыл мен дәлел діні. Құран адамды ойлануға, шындықты іздеуге шақырады. Ол ешқашан соқыр сенімге немесе негізсіз табынуға үнде­мейді.
• Аллаға ғана құлшылық ету — ақылдың талабы. Жаратушының орнына сөйлей де, көмектесе де алмайтын нәрселерге табыну адамды қорлыққа әкеледі.
• Құран — тура жол көрсетуші. Ол өткен халықтардың тарихын баяндай отырып, бізге ғибрат алуға, адасудың салдарынан сақтануға үйретеді.

Осы аят арқылы біз Алланың сөзінің қаншалықты дана әрі әділ екенін көреміз. Құран адамды шындыққа, ойлауға және бір Аллаға ғана құлшылық етуге шақырады. Бұл — адамзаттың бақыты мен құтылуының кепілі.