سوره انبیا — آیه 65

معانی کلمات:

• نُکِسوا: به حالت اول بازگشتند؛ سرنگون و واژگون شدند (در اینجا به معنای بازگشت به کفر و عناد پس از اعتراف به حق).
• علیٰ رُءوسِهِم: بر سرهایشان؛ کنایه از اینکه به حالت نخستین جهل و سرکشی برگشتند.
• لَقَد عَلِمتَ: به یقین دانستی و آگاه شدی.

تفسیر آیه:

پس از آنکه حضرت ابراهیم علیهالسلام با استدلال قاطع، قوم خود را محکوم کرد و آنان ناگزیر اعتراف کردند که «تو خود میدانی که اینها سخن نمیگویند» (و در حقیقت به ظلم و ستم خود معترف شدند)، اما بهزودی عناد و سرکشی دوباره بر آنان چیره شد و به حال نخستین کفر و گمراهی بازگشتند. آنان رو به ابراهیم کرده و گفتند: «تو بهخوبی میدانی که این بتها سخن نمیگویند و توانایی هیچ پاسخی ندارند؛ پس چرا ما را به پرسیدن از آنها دعوت میکنی؟» این سخن در ظاهر اعتراضی بر ابراهیم بود، اما در حقیقت حجتی بر ضد خودشان شد؛ زیرا با این اعتراف، بیهودگی پرستش بتها را پذیرفتند و ثابت کردند که این جمادات بیجان نه سودی دارند و نه زیانی، و شایسته پرستش نیستند. آنان با این جمله، در واقع نادانی و گمراهی خود را آشکار ساختند، چرا که اگر بتها سخن نمیگویند و هیچ کاری از آنها برنمیآید، پس پرستش آنها کاملاً بیمعنا و باطل است.

فواید و درسهای آیه:

• انسان حتی در برابر روشنترین دلایل نیز گاهی بهخاطر تعصب و لجاجت، حق را نمیپذیرد و به باطل بازمیگردد؛ پس باید از این حالت پرهیز کرد و در برابر حقیقت تسلیم شد.
• اعتراف به ناتوانی بتها و معبودان دروغین، خود بزرگترین دلیل بر بطلان شرک و درستی توحید است؛ چرا که معبود حقیقی باید شنوا، بینا و توانا باشد.
• این آیه نشان میدهد که پیامبران در دعوت خود با منطق و استدلال عمل میکردند و هیچگاه از زور و اجبار استفاده نمیکردند؛ این درس بزرگی برای ماست که در تبلیغ دین، از راه حکمت و برهان وارد شویم.
• قرآن کریم با بیان این داستانها، ما را به تفکر در بطلان بتپرستی و هرگونه عبادت غیر خدا دعوت میکند و ایمان به خدای یگانه را در دلها زنده میسازد.