سوره حج — آيت 30

1) ڪلماتن جي معنيٰ ۽ تشريح:

• حُرُمَاتِ اللهِ: الله جون حرمتون، يعني اهي شيون جن جي بيحرمتي ۽ انهن جي حدن کي ٽوڙڻ حرام آهي، جهڙوڪ حرم جو احترام، احرام جا قاعدا، ۽ ٻيا ديني شعائر.
• الْأَنْعَامُ: چوپايو مال، يعني اُٺ، ڳئون، رڍ ۽ ٻڪريون.
• مَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ: اهو جيڪو توهان تي پڙهيو وڃي ٿو، يعني قرآن مجيد ۾ جيڪي حرام شيون بيان ٿيل آهن.
• الرِّجْسَ: گندگي، پليتي، ناپاڪي — ظاهري ۽ باطني ٻنهي معنيٰ ۾.
• الْأَوْثَانِ: بت، مورتيون، يعني اهي شيون جن جي پوڄا الله کان سواءِ ڪئي وڃي ٿي.
• قَوْلَ الزُّورِ: ڪوڙي ڳالهه، ٺڳي ۽ بي بنياد ڳالهه، جنهن ۾ الله تي يا خلقي تي ٺاهه ٺوڙها لڳائڻ شامل آهي.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن حڪمن جي پيروي ۾ آهي جيڪي حج ۽ احرام سان لاڳاپيل آهن. الله تعاليٰ فرمايو ته اهي ڪم — يعني احرام کولڻ وقت مٿي جا وار لاهڻ، ننهن ڪپڻ، گندگي دور ڪرڻ، نذر پورو ڪرڻ ۽ بيت الله جو طواف ڪرڻ — اهي ئي آهن جيڪي الله توهان تي فرض ڪيا آهن. پوءِ انهن کي پوري خلوص سان ادا ڪريو ۽ الله جي حرمتن جو احترام ڪريو.

جيڪو شخص الله جي حرمتن جي تعظيم ڪري ٿو — يعني اهي حدون ۽ حڪم جن جي بيحرمتي جائز ناهي، انهن کان پرهيز ڪري ٿو ۽ انهن کي پوري ادب سان ادا ڪري ٿو — ته اهو تعظيم ۽ احترام هن لاءِ سندس رب وٽ دنيا ۽ آخرت ۾ ڀلائي ۽ ثواب جو سبب بڻجي ٿو.

پوءِ الله تعاليٰ فرمايو ته توهان لاءِ چوپايو مال حلال ڪيو ويو آهي — اُٺ، ڳئون، رڍ ۽ ٻڪريون — سواءِ انهن جي جيڪي قرآن ۾ توهان تي حرام پڙهيا ويا آهن، جهڙوڪ مردار، رت، سور جو گوشت ۽ اهي جانور جيڪي غير الله جي نالي تي ڪُٺا وڃن. اهڙيءَ طرح عربن جي انهن رسمون رد ڪيون ويون جن ۾ اهي ڪجهه جانورن کي پاڻ تي حرام ڪري وٺندا هئا، جهڙوڪ بحيره، حامي ۽ وصيله.

ان کان پوءِ الله تعاليٰ حڪم ڏنو ته بت پرستي جي گندگي ۽ ناپاڪي کان پري رهو، ۽ ڪوڙي ڳالهه کان به پري رهو — يعني اهڙي ڳالهه کان جنهن ۾ الله تي يا سندس خلقي تي ٺاهه ٺوڙها ۽ بي بنياد الزام هجن.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله جي حرمتن جي تعظيم ۽ احترام انسان لاءِ دنيا ۽ آخرت ۾ ڀلائي ۽ برڪت جو سبب آهي.
• الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن لاءِ آساني ۽ رحمت جو ارادو رکي ٿو — هن چوپايو مال حلال ڪيو ۽ صرف انهن شين کي حرام ڪيو جيڪي قرآن ۾ واضح طور بيان ٿيل آهن.
• بت پرستي ۽ ڪوڙي ڳالهه ٻئي گندگيون آهن، جن کان پرهيز ڪرڻ هر مسلمان تي لازمي آهي.
• اسلام هڪ اهڙو دين آهي جيڪو انسان کي ظاهري ۽ باطني پاڪيزگي ڏانهن رهنمائي ڪري ٿو — نه رڳو جسم جي صفائي، پر دل ۽ زبان جي به صفائي.
• قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن کي اهڙا حڪم ڏئي ٿو جيڪي سندن ئي ڀلائي ۽ فائدي لاءِ آهن، ۽ انهن تي عمل ڪرڻ سان انسان الله جي ويجهو ۽ سندس رحمت جو مستحق بڻجي ٿو.