Haj surasi — Oyat 73

Kalimalarning ma'nolari:

• Zubob: Pashsha, hasharot.
• Yastanqizuhu: Undan qutqarib ololmaydilar, xalos qila olmaydilar.
• Tolib: Talab qiluvchi, so'rovchi — bu yerda butlarga ibodat qiluvchi yoki butning o'zi.
• Matlub: Talab qilinadigan narsa — bu yerda pashsha.

Tafsir:

Ey odamlar! Sizlarga bir masal keltirildi, uni qulog'ingiz bilan tinglang va chuqur o'ylab, undan ibrat oling. Allohdan o'zga siz ibodat qilayotgan butlar va sajda qilayotgan narsalar — ularning hammasi yig'ilib, birlashib ham bitta kichkina pashshani yarata olmaydilar. Pashsha naqadar kichik va ojiz maxluq bo'lsa-da, ular uni yaratishga qodir emaslar. Agar pashsha ulardan biror narsani — masalan, ularning ustidagi xushbo'y hid yoki yegulikni olib ketsa, ular uni pashshadan qaytarib ololmaydilar. Bu ularning naqadar ojiz ekanini ko'rsatadi. Demak, talab qiluvchi — ya'ni butga ibodat qiluvchi ham, talab qilinadigan — ya'ni pashsha ham ojizdir. Qanday qilib aqli raso insonlar mana shunday ojiz maxluqlarni o'zlariga iloh qilib oladilar va ularni Allohga sherik qiladilar? Alloh esa hamma narsaga qodir, Uning qudrati cheksizdir.

Foydalar:

Ushbu oyatdan olinadigan saboqlar juda ko'p. Birinchidan, inson o'z aqlini ishlatib, atrofidagi mayda maxluqlarga nazar solsa, ularning yaratilishidagi mo''jizani ko'radi va Allohning buyuk qudratini tan oladi. Ikkinchidan, butlarga sig'inishning befoydaligi va ularning ojizligi ochiq-oydin bayon qilingan — bu insonni faqat yagona Allohga ibodat qilishga yetaklaydi. Uchinchidan, bu oyat insonni kamtarlikka va o'z ojizligini tan olishga o'rgatadi, chunki inson ham, butlar ham Allohning oldida ojizdir. To'rtinchidan, Qur'onning bu ta'limoti insonni ilm va tafakkurga chorlaydi, chunki har bir maxluqda Allohning qudrati va hikmati namoyon bo'ladi. Beshinchidan, bu masal inson qalbini poklaydi va uni faqat Allohga tavakkal qilishga, Uning buyukligiga ishonishga undaydi.