سوره مؤمنون — آیه 60

معانی کلمات:

• یُؤْتُونَ مَا آتَوا: آنچه را (از اعمال نیک و صدقات) میدهند، ادا میکنند.
• وَجِلَةٌ: ترسان و هراسان.
• رَاجِعُونَ: بازگشتکنندگان.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه گروه دیگری از مؤمنان رستگار را معرفی میکند: کسانی که در راه خدا انفاق میکنند و اعمال نیک و صالح انجام میدهند، اما با این حال دلهایشان از خوف و ترس لبریز است. آنها نمیگویند که ما کارهای بزرگی انجام دادهایم و امن هستیم؛ بلکه برعکس، همواره نگرانند که مبادا اعمالشان مورد قبول حق تعالی واقع نشود و از عهدهٔ حساب و کتاب روز قیامت برنیایند. این خوف و خشیت، نه از روی شک در رحمت خدا، بلکه از روی یقین به عظمت پروردگار و آگاهی از این حقیقت است که سرانجام همگی به سوی او بازخواهند گشت و در برابر او ایستاده و پاسخگوی اعمال خویش خواهند بود. آنان میدانند که هر چند کوشیدهاند، اما در برابر عظمت و کمال خداوند، هیچ عملی را شایستهٔ قبول نمیدانند و همین حالت، آنان را به تواضع و خشوع و تلاش بیشتر وامیدارد.

فواید و پیامهای آیه:

• ایمان واقعی، انسان را از عُجب و خودپسندی بازمیدارد و او را به خوف و خشیت در برابر پروردگار سوق میدهد؛ چرا که هر چه معرفت انسان به خدا بیشتر شود، احساس مسئولیت و نگرانی او از قبولی اعمالش فزونی مییابد.
• این آیه به ما میآموزد که نباید به اعمال نیک خود مغرور شویم و خود را اهل نجات بدانیم؛ بلکه باید همواره میان امید به رحمت خدا و خوف از عدالت او زندگی کنیم.
• ترس از بازگشت به سوی خدا، انگیزهای قوی برای انجام اعمال خالصانه و پرهیز از ریا و خودنمایی است؛ چرا که مؤمن حقیقی، تنها به دنبال قبولی عمل در پیشگاه خداوند است.
• این خوفِ همراه با عمل، نشانهٔ کمال ایمان است و خداوند چنین بندگانی را که با وجود نیکوکاری، خود را مقصر میدانند، بسیار دوست دارد و به آنها پاداشی عظیم عطا میکند.