سوره مؤمنون — آیه 81

معانی کلمات:

• بَلْ: حرف اضراب است؛ یعنی نه تنها به آیات الهی توجه نکردند، بلکه سخنی بدتر از آن گفتند.
• قالُوا: گفتند.
• مِثْلَ ما قالَ: همانند آنچه گفتند.
• الْأَوَّلُونَ: پیشینیان و امتهای گذشته که کافر بودند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از آنکه در آیات پیشین، نشانههای روشن قدرت خود را در آفرینش انسان و جهان یادآور شد، در این آیه میفرماید: مشرکان و کافرانِ این امت، نه تنها در این آیات و نشانهها اندیشه نکردند و پند نگرفتند، بلکه سخنی گفتند دقیقاً همانند سخن پیشینیان کافرشان؛ یعنی امتهای گذشته مانند قوم عاد و ثمود و دیگر اقوام منکرِ معاد. آنان نیز مانند گذشتگان خود، منکرِ رستاخیز و زنده شدن دوباره مردگان شدند و همان بهانهها و انکارهای کهن را تکرار کردند، بدون آنکه دلیلی بیاورند یا در قدرت خداوند بیندیشند. این نشان میدهد که کفر و انکار، یک سنت غلط و ارثی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود، نه بر اساس برهان و حقیقت، بلکه بر اساس تقلید کورکورانه از نیاکان.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان نباید در مسیر دین و اعتقادات، کورکورانه از گذشتگان پیروی کند؛ بلکه باید با عقل و اندیشه، حقیقت را جستجو کند و تنها از راه دلیل و برهان، پذیرای حق باشد.
• تکرار سخنان باطل پیشینیان، نشانه ضعف استدلال و عدم تفکر است؛ مؤمن واقعی کسی است که با بصیرت، راه خود را از میان خرافات و تقلیدهای ناروا باز میکند.
• این آیه هشدار میدهد که انکار حقایق الهی، بیماری دیرینهای است که در طول تاریخ تکرار شده و عاقبت همه منکران، عذاب و نابودی بوده است؛ پس باید از سرنوشت گذشتگان عبرت گرفت.
• قرآن کریم ما را به تفکر و تدبر در آیات آفاقی و انفسی دعوت میکند و نشان میدهد که ایمان واقعی، بر پایه علم و یقین است، نه بر پایه تقلید و تعصب.